جهانشمولی نوین
در یکی از سخنرانیها، سخنران اظهار داشت که ایده جهانیشدن امروز در پایینترین سطح خود قرار دارد و با استناد به عقبنشینی ایالات متحده از ترویج مدل لیبرال و مسائل مرتبط با حقوق بشر، افزود که این موارد اکنون به عنوان مسائل فرهنگی و داخلی هر کشور تلقی میشوند و تلاشی برای تحمیل آنها از طریق مداخله صورت نمیگیرد. در حقیقت، من نمیدانم دکتر چگونه از این موضوع به این نتیجهگیری رسیده است که جهانیشدن در این معنای گسترده رو به افول است؛ به نظر من، آنچه شاهد آن هستیم ممکن است نشاندهنده کاهش یکی از اشکال جهانیشدن باشد، نه جهانیشدن به خودی خود. بلکه من معتقدم که ما با سرعت، و شاید در مسیری تاریک، به سوی جهانیشدن جدیدی در حرکتیم که لباسی متفاوت و چهرهای دیگر به خود گرفته است. هدف آن دیگر صرفاً تبدیل جهان به یک دهکده کوچک نیست، بلکه ممکن است به جایی برسد که جهان در اتاقی کاملاً بسته زندگی کند که گزینهها و فضای حرکتی آن تعیین میشود. در قرن گذشته، تجارت جهانی به سطوح بیسابقهای از گسترش و درهمتنیدگی بین کشورها رسید، سپس آغاز قرن بیست و یکم و گسترش اینترنت باعث جهش عظیمی در بخش خدمات شد. با ظهور گوشیهای هوشمند، جهانیشدن به مرحله عمیقتری وارد شد؛ دیگر محدود به انتقال کالاها و خدمات بین کشورها نبود، بلکه در زندگی روزمره انسان حاضر شد و او را به طور مداوم به افراد، شرکتها، پلتفرمها و خدمات سراسر جهان متصل کرد. امروز شاهد جهش جدیدی هستیم که در هوش مصنوعی تجلی مییابد؛ شرکتها از طریق آن نه تنها به ارائه خدمات و محصولات اکتفا نمیکنند، بلکه در جنبههای مختلف زندگی انسان، از جمله ورزشی، پزشکی، علمی، آموزشی و غیره، نفوذ میکنند تا بتوانند نیازها و جزئیات زندگی او را به شکلی گستردهتر از هر زمان دیگری پوشش دهند. برخی از تصورات آیندهنگرانه درباره هوش مصنوعی حتی فراتر میروند و پیشبینی میکنند که رباتها نیاز به کار انسانی را به شدت کاهش خواهند داد. اگر روزی به جهانی برسیم که نیاز به کار در آن کاهش یابد، سوال اساسیای مطرح میشود: چه کسی مالک ابزارهای تولید جدید خواهد بود و چه کسی درآمد انسان را تأمین میکند؟ آیا دولت خواهد بود یا شرکتهایی که هوش مصنوعی و رباتها را در اختیار دارند؟ و در اینجا سوال دیگری که شاید مهمتر باشد مطرح میشود: چه میشود اگر شرکتها خود ابزارهای کار، درآمد، سلامت، آموزش، ارتباطات و تفریح انسان را فراهم کنند؟ در آن صورت، آنها دیگر صرفاً شرکتهایی نخواهند بود که از آنها محصول یا خدمات میخریم، بلکه به سیستمی تبدیل میشوند که فرد در بیشتر جزئیات زندگی خود به آن وابسته است. از اینجا است که ابعاد جهانیشدن مدرن به شکلی متفاوت ظاهر میشود؛ جهانیشدنی که ممکن است بیشتر نیازهای انسان را تأمین کند، اما در چارچوب و گزینههایی که خود شرکتها تعیین میکنند. و در اینجا خطر نهفته است، زیرا وابستگی کامل به یک سیستم یا تعداد محدودی از سیستمها ممکن است دسترسی به برخی خدمات اساسی، و شاید حتی خدمات بهداشتی یا مالی، را مشروط به رعایت شرایط و مقرراتی کند که توسط آن نهادها وضع میشود. در این مرحله، مسئله دیگر صرفاً یک جهانیشدن اقتصادی یا فنی نیست، بلکه انتقال تدریجی به سمت توانایی شرکتهای بزرگ بر تأثیرگذاری بر حرکت، تصمیمات و جزئیات زندگی روزمره انسان است. ما نه کاهش جهانیشدن، بلکه آغاز عصر جدیدی از آن را شاهد هستیم که تصویر نهایی آن هنوز واضح نیست: آیا جهانی خواهد بود که در آن شرکتها و سیستمهای متعددی با یکدیگر رقابت کنند و تا حدی از گزینهها و استقلال فردی حفظ شود؟ یا به سطحی از تمرکز خواهیم رسید که تعداد محدودی از شرکتها قادر به تأثیرگذاری بر فکر، حرکت و انتخابهای انسانها در سطح جهانی باشند؟ من آرزو میکردم که دکتر سخنران هنگام صحبت درباره کاهش جهانیشدن دقیقتر باشد و بین کاهش برخی اشکال سنتی جهانیشدن و ظهور اشکال جدیدتر، پیچیدهتر و تأثیرگذارتر از آن تمایز قائل شود. عبدالرحمن بن سلامه
