بیماری پنهان و فراموششده
شکایت از رفتار ناپسند بسیاری از رانندگان وسایل نقلیه، بهویژه شهروندان، و تکرار تخلفات آنها، و ایجاد ترس برای ساکنان و کاربران جادهها با حرکات خطرناک؛ علاوه بر بیاحتیاطی در رانندگی و اصرار بر عدم رعایت استفاده از چراغهای راهنمای تغییر مسیر.
سازمان کشاورزی از این موضوع شکایت دارد که بیشتر افرادی که مجوزهای زمین کشاورزی دریافت کردهاند، هیچ کمکی به امنیت غذایی نمیکنند، علیرغم تعهداتشان. شهرداری از دستکاری برخی صاحبان مغازههای مواد غذایی در تاریخ انقضای مواد غذایی شکایت دارد. اداره مبارزه با مواد مخدر از گسترش مصرف آنها، بهویژه میان جوانان، شکایت میکند. اداره تحقیقات جنایی از حجم جرایم «اخلاقی» که روزانه مرتکب میشوند، گلایه دارد. «شؤون» از فساد گسترده در هیئتمدیرههای اکثر انجمنهای تعاونی و سایر انجمنهای نفع عمومی شکایت میکند. «مالیه» از افزایش جرایم پولشویی شکایت دارد. وزارت برق و آب، که پیشتر نیز شکایتهایی مطرح کرده بود، از اسراف غیرموجه در مصرف بیشتر شهروندان، بهویژه حتی در میان صاحبان درآمد محدود، گلایه دارد. «شؤون اسلامی» و اوقاف از افزایش غیرموجه تعداد متخلفان ارجاعشده به دادستانی شکایت دارند. سازمان صنعت از استفاده غیرقانونی از کوپنهایی که شهروندان برای فعالیتهای خود دریافت کردهاند، شکایت میکند؛ این کوپنها به نمایشگاهها و دفاتر تبدیل شدهاند. وزارت تجارت از پدیده دستکاری در قیمتها و پروانههای تجاری شکایت دارد. وزارت بهداشت از اسراف در تجویز داروها و افزایش تعداد پزشکان غیرمجاز گلایه دارد. وزارت کار عمومی از تعداد مهندسان نالایقی که با برخی شرکتهای پیمانکاری کار میکنند، از تقلب برخی از آنها در کارهایشان، و از ضعف دستگاه نظارتی «وزارتی» شکایت دارد. وزارت آموزش و پرورش از رفتار ناپسند دانشآموزان، گسترش سیگار کشیدن میان آنها، و حتی بدتر از آن، شکایت دارد؛ و همه از کثیفی تأسیسات بیشتر مدارس دولتی در مقایسه با مدارس بخش خصوصی گلایه دارند. علاوه بر این، گسترش تقلب میان دانشآموزان، و کینهتوزی آنها و والدینشان نسبت به معلمان جدی یا سختگیر در اجرای قوانین و مقررات وجود دارد. تمام وزارتخانهها، بهویژه نهادهای آموزشی، از تعداد افرادی که مدارک تحصیلی خود را جعل کردهاند، یا دارندگان مدارک غیرمعتبر، شکایت دارند.
در سوی دیگر، شهروندان از حجم ویرانی و بیامانی که بسیاری از نهادهای فوقالذکر در آن غرق هستند، شکایت دارند، در حالی که مدیران آنها شهروندانی هستند که برادر، پدر یا مادر کسانی هستند که در خارج از این نهادها قرار دارند.
دلایل شکایت دو طرف و سایرین، به چندین موضوع برمیگردد که مهمترین و خطرناکترین آنها، عقبماندگی یا سقوط نظام آموزشی است. خرابی در آموزش با خرابی در سایر زمینهها قابل مقایسه نیست، زیرا خرابی در آموزش در لحظه قابل مشاهده نیست، چون پنهان است، و پیامدهای فاجعهبار آن تنها پس از گذشت سالهای طولانی آشکار میشود، زمانی که اصلاح آن غیرممکن میگردد.
* * *
چقدر شایستهست توجه به ارتقای سطح مدیران ارشد در کشور، و انتخاب شایستگان، و چقدر عالی است توجه جدی به نگهداری جادهها، و چقدر شگفتانگیز است جنگی که در آن با تجار مواد مخدر با سستی برخورد نمیشود. و از تمام تلاشها برای ریشهکن کردن فساد انجمنها، از انواع مختلف، سپاسگزاریم. و از کشف مستمر و شگفتانگیز جعل هویت کشور، و شتابگیری مثبت در اجرای برنامههای توسعه و احیای اقتصاد، خرسندیم... اما چه درباره آموزش؟
یک معلم تربیتبدنی سابق میگوید روزی وارد مسجد مدرسه شد تا نماز بخواند، به دلیل غیبت امام جماعت، و تصمیم گرفت جایگزین او شود. یکی از دانشآموزان این کار را رد کرد، با این بهانه که او «لباس رسمی» پوشیده است. «استاد» از رفتار دانشآموز تعجب کرد (؟؟!!). چند روز بعد، وقتی به عنوان ناظر وارد سالن امتحانات شد، در جیب بالای همان دانشآموز، تکههای کاغذی که برای تقلب آماده شده بودند، پیدا کرد. از او خواست آنها را تحویل دهد تا نابود شوند (بدون اشاره به تخلف شدید دانشآموز). دانشآموز از انجام این کار خودداری کرد، با این بهانه که فتوایی از یک عالم دینی دارد که این کار را مجاز میداند.
به نظر میرسد واضح است که نظام آموزشی ما انعطافناپذیر است، نه، و با وجود چنین معلم و چنین دانشآموزی، پیشرفت نخواهد کرد، و ما واقعاً در دو دنیای متفاوت زندگی میکنیم.
یادداشت: ما در طول نیم قرن در توسعه «کویتیه» و توسعه آموزش شکست خوردهایم، به دلیل اصرارمان بر تکیه بر نیروی کار بومی. بانکها، نفت و سایر بخشها از این بنبست نجات یافتند و موفق شدند. و مسئولان توسعه آموزش باید این موضوع را درک کنند.
احمد الصراف
