جدد شبابك

در رمان «داستان دو شهر» اثر نویسنده بریتانیایی، چارلز دیکنز (۱۸۱۲-۱۸۷۰)، جمله‌ای آمده است که مضمون آن چنین است: «از جستجوی دانشمندان برای افزایش طول عمر انسان، مهم‌تر آن است که راه‌هایی برای شادکامی او بیابند.» اما غریزه انسانی همواره و همچنان با شتابی دیوانه‌وار به دنبال افزایش طول عمر انسان‌ها، به‌ویژه دوران جوانی، بوده است. بسیاری از سالمندان هنوز هم تکرار می‌کنند: «کاش جوانی روزی بازمی‌گشت.» رنج زندگی انسان در این است که لحظه‌ای از زمان متوقف نمی‌شود و تکرار نمی‌گردد؛ و لحظه‌ای که شما این جمله را می‌خوانید، با پایان خواندن آن به پایان می‌رسد و به گذشته تبدیل می‌شود. قطار عمر با سرعتی یکنواخت و بدون توقف حرکت می‌کند و به هیچ رویدادی، صرف‌نظر از ماهیت آن، توجهی ندارد. پس اگر ذهن انسان بتواند نه تنها چرخ زمان را متوقف کند، بلکه آن را به عقب برگرداند، چه می‌شود؟ به این معنا که زنی شصت‌ساله به سن سی سالگی بازگردد، یا مردی مسن جوان شود و در میان نوادگانش قرار گیرد. مجله «گره» در تاریخ ۲۱ اوت ۲۰۲۶ گزارشی با عنوان «آغاز عصر پایان پیری... دانشمندان آزمایش‌ها را بر انسان آغاز کرده‌اند» منتشر کرد. محتوای این گزارش نشان می‌دهد که هر سلول انسانی حاوی مواد ژنتیکی (DNA) است و بدن از سیستم پیچیده‌ای از نشانه‌ها و سیگنال‌ها برای تعیین اینکه کدام ژن‌ها فعال و کدام‌یک خاموش هستند، استفاده می‌کند. دغدغه اصلی دانشمندان، بازبرنامه‌سازی عملکرد سلول بدون تأثیرگذاری کامل بر هویت آن است. نگاهی دقیق به آنچه انسان امروز تجربه می‌کند نشان می‌دهد که بسیاری از رفتارهایی که در زندگی کنونی انجام می‌دهیم، پیش از این تنها رویا بودند. هیچ چیز گواهی بر این موضوع واضح‌تر از اقدامات پلتفرم‌های شبکه‌های اجتماعی، حوزه ارتباطات و در نهایت هوش مصنوعی و توانایی آن در جایگزینی با تلاش‌های انسانی در بسیاری از جنبه‌های زندگی نیست. سوالی که در ذهن من می‌چرخد این است: اگر دانشمندان بتوانند بدن انسان را به مرحله جوانی بازگردانند، چه اتفاقی برای افکار او می‌افتد؟ چگونه می‌توان این چالش را حل کرد که زنی با جسدی در اوج جوانی، افکاری متعلق به تجربه شصت یا هفت سالگی داشته باشد؟ و وضعیت مردی بازنشسته مسن چگونه خواهد بود، زمانی که نشاط و شادابی جسمش بازمی‌گردد، در حالی که افکار و نگرش او متعلق به هفت سالگی است؟ و در نهایت، چگونه می‌توان تناقض بین جسم جوان و ذهن پیر را حل کرد؟ نگاهی ساده به اطراف ما نشان می‌دهد که بسیاری از انسان‌ها جوانی خود را با ذهنی تجربه‌گرتر از سنشان زندگی می‌کنند، در حالی که بخش بزرگی از بشریت به نوجوانی دیررس دچار شده‌اند که هیچ تناسبی با سن واقعی آن‌ها ندارد. من به ایده دیکنز بازمی‌گردم که مهم‌تر از افزایش طول عمر انسان، جستجوی شادکامی اوست، به‌ویژه در سرزمین‌های عربی ما که بسیاری از مردم تحت شعار «از شکم مادر به گور» زندگی می‌کنند و طعم شادکامی را نچشیده‌اند و لحظه‌ای از خوشحالی واقعی را تجربه نکرده‌اند. ای جهان، از تو خواهش می‌کنم، به شادکامی من بیندیش، نه به افزایش طول عمرم. چه سودی از سال‌های اضافی، اگر با یک لحظه شادکامی صادقانه روشن نشده باشند؟ طالب الرفاعي