المواطن.. المعيار الحقيقي لنجاح التنمية
در هر بار اعلام یک پروژه جدید، نگاهها به سمت ارزش قرارداد، سرعت اجرا، حجم هزینهها و تعداد پروژههای وارد فاز اجرا میشود. این اعداد به عنوان نشانهای از موفقیت توسعه ارائه میشوند. بیشک پروژههای بزرگ ستون اساسی در ساختار کشورها هستند، اما مهمترین پرسش این است: آیا شهروند واقعاً احساس میکند که این توسعه بر زندگی روزمرهاش بازتاب داشته است؟ توسعه مسابقهای در تعداد پروژهها یا رقابتی در حجم هزینهها نیست، بلکه فرآیندی است که هدف نخست آن بهبود زندگی انسان است. اگر شهروند تأثیر واقعی این پروژهها را در کیفیت خدمات، سهولت جابجایی، دسترسی به مسکن و مراقبتهای بهداشتی و آموزشی لمس نکند، اعداد، هرچند بزرگ، بیشتر دستاوردهایی روی کاغذ خواهند بود تا در واقعیت. در کویت، توسعه اغلب از زاویه پروژههای در حال اجرا دیده میشود، در حالی که درباره نتایجی که این پروژهها در زندگی مردم ایجاد کردهاند کمتر صحبت میشود. موفقیت یک جاده نه با تعداد کیلومترهای ساخته شده، بلکه با توانایی آن در کاهش ترافیک و کاهش زمان سفر سنجیده میشود. موفقیت یک بیمارستان نه با تعداد تختها یا مساحت ساختمان، بلکه با سرعت دسترسی بیمار به درمان و کیفیت مراقبتهای بهداشتی اندازهگیری میشود. همچنین موفقیت یک مدرسه نه با اندازه ساختمان یا نوآوری امکانات آن، بلکه با سطح خروجیهای آموزشی آن تعیین میگردد. پروژه مسکن نیز تنها زمانی به هدف خود میرسد که سالهای انتظار را کاهش دهد و ثبات را برای خانواده کویتی فراهم کند. بسیاری از کشورهای پیشرفته بهتدریج مفهوم جامعتری از توسعه را پذیرفتهاند که بر شاخصهایی متکی است که مستقیماً با انسان مرتبط هستند، مانند سطح رضایت از خدمات عمومی، متوسط امید به زندگی سالم، کیفیت محیط زیست، زمانی که فرد در جابجایی میگذراند، تعادل بین کار و زندگی، سطح امنیت و حتی احساس شادی و تعلق. این شاخصها تأثیر واقعی سیاستهای دولتی را آشکار میکنند، زیرا نتایج را نه ورودیها را میسنجند و کیفیت زندگی انسان را نه حجم هزینهها را اندازه میگیرند. این بدان معنا نیست که اهمیت پروژههای بزرگ کاهش یابد؛ آنها برای حمایت از اقتصاد و توسعه زیرساختها ضروری و اجتنابناپذیرند. اما پروژه باید وسیلهای برای رسیدن به هدف باشد، نه هدفی ذاتی. چندین پروژه وجود داشته که میلیونها هزینه بردهاند اما تأثیر مورد انتظار را ایجاد نکردهاند، و چندین پروژه با هزینه کمتر تحولی واقعی در زندگی شهروندان ایجاد کردهاند. احتمالاً مرحله بعدی نیازمند بازنگری در روشی است که موفقیت توسعهای را با آن میسنجیم. به جای اکتفا به اعلام تعداد پروژههای تکمیلشده، شاید مفیدتر باشد که نهادهای دولتی همچنین درباره تأثیر این پروژهها بر زندگی مردم اعلام کنند: زمان سفر چقدر کاهش یافته است؟ صفهای انتظار چقدر کاهش یافته است؟ سطح رضایت ذینفعان چقدر افزایش یافته است؟ اینها شاخصهایی هستند که به اعداد معنای واقعی میبخشند. توسعه آن چیزی نیست که در گزارشهای سالانه نوشته میشود، بلکه آن چیزی است که شهروند هنگام ترک خانه، مراجعه به بیمارستان، فرستادن فرزندانش به مدرسه یا انتظار برای حق مسکن خود احساس میکند. تنها زمانی که زندگی انسان آسانتر، پایدارتر و با کیفیتتر شود، توسعه شایسته توصیف به عنوان موفقیت است. پرسشی که باید هر برنامه و هر پروژه را همراهی کند این است: آیا شهروند از ثمرات این دستاورد احساس رضایت خواهد کرد؟ اگر پاسخ مثبت باشد، ما در مسیر درست حرکت میکنیم. اما اگر تأثیر توسعه در اعداد و گزارشها محبوس بماند، پرسش مشروع باقی میماند: توسعهای که شهروند آن را احساس نمیکند... آیا توسعه است؟ وليد ابراهيم الخبيزي
