«هیپیز».. زهره در برابر بندقیه
معمولاً، جنگها نیروهای اجتماعی، سیاسی و فکریای را پدید میآوردند که عموماً خواستار پایان آنها میشدند. مشهورترین نمونههای این نیروها و جنبشها، آنهایی هستند که در جریان جنگ ویتنام شکل گرفتند؛ جایی که وحشیگری و خشونت آن، شوک انسانی عظیمی ایجاد کرد و تغییر چشمگیری در روحیه عمومی در سراسر جهان به وجود آورد. امروزه نیز چنین تحولی در جنگ غزه تکرار میشود؛ جنگی که در هولناکیاش از تمام جنگهای پیشین سبقت گرفته، جهان را علیه ماشین صهیونیستی متحد کرده و تحولی بنیادین در گفتمان جهانی ایجاد نموده است. این تحولات، دعوت به طرح این پرسش میکنند که آیا غزه و نقضهای اسرائیل از سادهترین معیارهای عدالت، حقوق بینالملل، حمایت از غیرنظامیان و سایر «اخلاقیات» جنگ که جامعه جهانی پس از جنگ جهانی دوم پذیرفته بود، میتواند نقطه عطفی تاریخی به سوی شکلگیری یک جنبش جهانی صلحطلب، مشابه آنچه در دهه ۱۹۶۰ با جنگ ویتنام رخ داد، باشد؟
در تابستان سال ۱۹۶۷، در اوج جنگ ویتنام، حدود ۷۵ هزار جوان در سانفرانسیسکو و بهطور مشخص در منطقه «هایت-اشبوری» (Haight-Ashbury)، که در تقاطع خیابانهای هایت و اشبوری قرار دارد، گرد هم آمدند. آن زمان، این تجمع با جنبش هیپیها که به صلح، موسیقی راک، فرهنگ رهایی از محدودیتهای اجتماعی و شعارهای «عشق نه جنگ» گره خورده بود. به تدریج، این محله کوچک در سانفرانسیسکو به کانونی برای هزاران جوان از سراسر جهان تبدیل شد. دنیایی نو و متفاوت با لباسهای رنگارنگ، موسیقی و اعتراضات علیه جنگ، و جوانانی با موهای بلند و لباسهای آراسته با گلهایی که نماد عشق و صلح بودند. اما این محله زیبا، چهره تاریکی نیز داشت؛ جایی که اعتیاد و مواد مخدر تحت پوشش آزادی رواج یافت، نرخ جرم و جنایت افزایش یافت و ارزشهای اجتماعی تحت بهانه شورش علیه محدودیتهای جامعه تضعیف شد. این وضعیت توسط گروههای مجرمانهای مانند گروه چارلز منسون مورد سوءاستفاده قرار گرفت که در سال ۱۹۶۹ در کالیفرنیا قتلهایی مرتکب شدند که قربانیان آن شامل سلبریتیها و افراد عادی، مانند بازیگر شارون تیت و مهمانانش در خانه مجلل او در کالیفرنیا بود.
چارلز منسون نامی بود که به فرهنگ ضدفرهنگی (Counter-culture) مورد پذیرش جامعه هیپیها گره خورده بود، هرچند بسیاری او را مجرمی میدانند که از آن انقلاب اجتماعی-فرهنگی سوءاستفاده کرده و معتقدند که نمیتوان این جنبش را به شخص او تقلیل داد. کسانی که جنبش هیپیها را از منظر جامعهشناسی، اندیشه، سیاست و فلسفه مطالعه کردهاند، در آن جنبشی بسیار فراتر از گروههای جوانی با موهای بلند، لباسهای رنگارنگ و گلها دیدهاند؛ جنبشی که در اساس، انقلابی فرهنگی و اجتماعی علیه سبک زندگی آمریکا در آن دوران بود و بعدها گسترش یافت و به جنبشی جهانی ضدجنگ و حامی صلح تبدیل شد. هیپیها برنامههای مشخصی نداشتند، بلکه ایدههای مشترکی وجود داشت که جوانان در سراسر جهان را حول محور رد خشونت، فرهنگ جنگ، طرد جامعه مصرفگرا، حفظ آزادی فردی و ضرورت تغییر فرهنگ (نه فقط سیاست) گرد هم میآورد. اگرچه این جنبش ابتدا ماهیتی فرهنگی، فکری و اجتماعی داشت، اما جنگ ویتنام و هولناکیهای آن، باعث شد تا این جنبش به عنصری مؤثر در اعتراضات سیاسی مستقیم علیه آن جنگ تبدیل شود. هیپیها در دهههای ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ پرسشهایی درباره عدالت، حقوق، آزادیها، عشق و صلح، و مسئولیت دولت و جامعه در قبال انحطاط اخلاقی، سیاسی و فکری که جوامع بشری آن دوران را فرا گرفته بود، مطرح کردند.
امروزه این صحنه تکرار میشود و غزه بار دیگر همان پرسشها را درباره ماهیت نظام سیاسی و اجتماعی جهانی که اجازه تداوم جنگ و نقض سادهترین حقوق بشر را میدهد، مطرح میکند. هیپیها جنگ ویتنام را با شعارهای «جنگ را متوقف کنید» و «عشق نه جنگ» مقاومت کردند و نماد صلحی را که خلق کردند، به آیکونی تبدیل نمودند که تا امروز نیز زنده است. آنها در آن زمان میدیدند که جنگ تنها یک تصمیم سیاسی یا نظامی نیست، بلکه نتیجه مستقیمی از فرهنگی است که بر پایه خشونت، استبداد و مادیگرایی استوار است. امروزه چنین شعارهایی در مورد غزه تکرار میشود؛ غزهای که پرسشهایی درباره مواضع دولتها و سازمانهای بینالمللی و حقوق بشری را مطرح کرده است، تا تصویر گل در مقابل تفنگ، که شعار هیپیها در دهه ۱۹۶۰ بود، تا روز ما نیز حاضر و پابرجا بماند.
سعده فهد المعجل
