مردی که خزانههای گارد انقلاب را خالی کرد
در دفتری آرام در واشنگتن، اسکات بیسن، وزیر خزانهداری ایالات متحده، نبرد غیرمتعارفی را به نام «خشم اقتصادی» هدایت میکند که در اجرای سیاست «فشار حداکثری» رییسجمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ، علیه شبکه مالی ایران، بدون شلیک حتی یک گلوله یا فرماندهی نیروها در میدان نبرد، پیش میرود. با این حال، اثر طرح او در واقعیت ایران در تابستان ۲۰۲۶ آشکار بود: تأخیر یکماهه در پرداخت حقوق پاسداران، سه بار متوالی در پرداخت حقوق «واحدهای ویژه» که مسئول سرکوب اعتراضات خیابانی هستند، و محرومیت بازنشستگان و سربازان ارتش نظامی از مطالباتشان به مدت دو ماه. بیسن لحن تند خود را در توصیف وضعیت ایران پنهان نکرد و اقتصاد را «لرزان» و ارتش را «خسته و فرسوده» خواند. او همچنین اشاره کرد که بانک مرکزی ایران از نظر مالی ناتوان شده و به چاپ پول روی آورده است، اقدامی که هشداردهندهی قویترین موج تورمی است که کشور در تاریخ خود تجربه کرده است.
در عرصه میدانی، تیم بیسن موفق به فروپاشی شبکههای مالی شد که اصلاً در فهرست تحریمهای پیشین قرار نداشتند؛ برجستهترین آنها امپراتوری «صرافیهای سایه» متعلق به یکی از تجار دارای تابعیت بریتانیایی بود که میلیاردها دلار را از طریق مغازههای صرافی جعلی پولشویی کرد، پیش از آنکه ارتباط آن با شبکه «زندشتی» که متهم به برنامهریزی برای حملات در داخل بریتانیا است، آشکار شود. این امر پرونده را از یک مسئله تحریم مالی به تهدیدی امنیتی مستقیم برای خاک بریتانیا تبدیل کرد. همچنین، ماه گذشته شبکهای از سوی تاجر دیگری که خود دو پلتفرم ارز دیجیتال ثبتشده در بریتانیا را تأسیس کرده بود، فروپاشید و از این پلتفرمها برای انتقال پول به پاسداران استفاده میشد. شرکت «تیآرام لپس» حجم پولهای منتقلشده از طریق این دو پلتفرم را حدود یک میلیارد دلار برآورد کرد که سهم پاسداران از آن ۸۷ درصد بود. تیم بیسن همچنین دو شرکت ایرانی را فاش کرد که کشتیهای عبوری در تنگه هرمز را تحت پوشش «بیمه دریایی» اجباری، با حمایت مستقیم پاسداران، باجگیری میکردند.
تهران انتظار نداشت تعقیب مالی به این سطح از تراکم و سرعت برسد؛ دفتر کنترل داراییهای خارجی ایالات متحده هر دو هفته یکبار تحریمهای جدیدی صادر میکند، با سرعتی که ایران پیش از این تجربه نکرده است. حتی هر تلاش ایرانی برای فرار از تحریمها، با ردپای ترامپ مواجه میشد. برآوردها نشان میدهد که قیمت دلار آمریکا به ۱.۸ میلیون ریال ایران رسیده است، در حالی که نرخ تورم رسمی به ۸۸ درصد نزدیک شده است. در داخل بانک «سپه»، که مسئول پرداخت حقوق ارتش و پاسداران است، یک بحران نقدینگی واقعی به حد درگیری علنی میان فرماندهان امنیتی رسید که یکدیگر را به انحصارطلبی منابع محدود باقیمانده متهم میکردند.
همزمان با فشار مالی، حمله هوایی ایالات متحده به مجتمع پتروشیمی «جنوب فارس»، که حدود نیمی از تولید پتروشیمی ایران را تأمین میکرد، خساراتی به ارزش هفتاد میلیارد دلار از سرمایهگذاریها به بار آورد که بازسازی آن ممکن است دههای کامل زمان ببرد. قطع برق، آب و سوخت در تهران و شهرهای بزرگ به واقعیتی روزانه تبدیل شده است، پس از آنکه یک نیروگاه تصفیه آب در جنوب ایران پس از یک ضربه مستقیم متوقف شد و منجر به قطع آب آشامیدنی در بیست روستا گردید.
با این حال، نبرد هنوز به نتیجه قطعی نرسیده است؛ مذاکرات برای بازشدن مجدد تنگه هرمز همچنان در حالت رکود به سر میبرد، در حالی که برآوردهای آمریکایی نشان میدهد که اقتصاد ایالات متحده حدود ۲۱۰ میلیارد دلار هزینه به دلیل این رویارویی متحمل شده است، علاوه بر استهلاک مخازن موشکی که فراتر از حد انتظار بوده است. سوال باز میماند: آیا این فروپاشی اقتصادی و این ارتش بدون حقوق، برای سرنگونی نظامی ۴۷ ساله از درون کافی است؟ یا تاریخ تکرار خواهد شد و نظام تسلیم شده و تضعیم میشود، اما نمیشکند؟ د. محمد الوهیب
