حقیقت میان رادیو و شبکه‌های اجتماعی نهفته است..!

روزنامه‌نگاری کاغذی از مدتی پیش با چالش بزرگی به نام شبکه‌های اجتماعی روبرو شده است؛ نه به این دلیل که مخاطبان راهی سریع‌تر برای دریافت خبر یافته‌اند، بلکه مشکل اصلی این است که خودِ مخاطبان اکنون قادرند خبر را تولید و توزیع کنند، بدون آنکه از روزنامه عبور کنند. این معضلی بزرگ است و بسیاری در این زمینه به چالش‌هایی که روزنامه‌نگاری کاغذی زمانی با آن‌ها مواجه شد، یادآوری می‌کنند؛ زمانی که صدای رادیو اعلام کرد پروژه خبری جدیدی به عنوان رقیب آغاز به کار کرده و انحصار سرعت دسترسی به خبر فوری را از روزنامه‌ها گرفت. سپس چالش‌های بعدی نیز به دنبال آن آمد. پیش از رادیو، روزنامه رسانه اصلی بود که خبر از طریق آن به مخاطبان گسترده می‌رسید و کارکرد آن تا حد زیادی به توانایی روزنامه در جمع‌آوری اطلاعات، چاپ و توزیع آن‌ها وابسته بود. سپس رادیو آمد و چیزی جدید را با شعار «چرا باید صبح فردا را برای دانستن آنچه امروز رخ داده، منتظر بمانید؟» راه‌اندازی کرد. خبر به مردم در همان روز، و گاهی حتی در لحظه وقوع رویداد، می‌رسید. این امر روزنامه‌نگاری کاغذی را مجبور کرد تا نقش خود را بازتعریف کند، زیرا دیگر نمی‌توانست در سرعت با رادیو رقابت کند؛ بنابراین رقابت را در تفسیر، تحلیل، جزئیات و زمینه‌های خبری آغاز کرد.

من مدیر تحریریه پیشین روزنامه «القبس»، دکتر احمد طقشه، را به خاطر می‌آورم که در بحث‌های سالن خبری می‌گفت: «رادیو روزنامه را نکشت، بلکه آن را مجبور کرد تا از تعقیب خبر دست بردارد و به جای آن، تعقیب معنا را آغاز کند.» و در واقع حرف او درست بود؛ روزنامه کاغذی با وجود رادیو و بعدها تلویزیون، دوران طلایی خود را تجربه کرد. اما آنچه برای ما از روزنامه‌نگاران قدیمی غم‌انگیز است، این است که شبکه‌های اجتماعی «دروازه» را از ما گرفتند و اکنون همزمان ناشر، توزیع‌کننده و منبع خبر هستند. در نتیجه، روزنامه دیگر کلیدی که درِ خبر را به روی مخاطب باز کند، در اختیار ندارد.

ما با یک تحول فلسفی بسیار مهم روبرو هستیم. رادیو انحصار سرعت را از روزنامه گرفت، در حالی که شبکه‌های اجتماعی انحصار مکانیسم را از آن سلب کردند، به ویژه اینکه هر دقیقه می‌تواند خبر جدیدی تولید کند و هر خبر می‌تواند پس از چند دقیقه تغییر یابد. و اینجا روزنامه‌نگاری کاغذی با پارادوکس تلخی روبرو می‌شود: هرچه اخبار سریع‌تر می‌شوند، کاغذ کندتر می‌گردد و هرچه مخاطبان عجله بیشتری دارند، انتظار برای روزنامه دشوارتر می‌شود. و در اینجا سوالی مطرح می‌شود که پیش از اختراع رادیو نیز پرسیده شده بود: آیا ممکن است کندی کاغذ به قدرت او تبدیل شود؟ شاید روزنامه‌نگاری کاغذی زمانی که تلاش می‌کند شبیه شبکه‌های اجتماعی باشد، بازنده باشد؛ زیرا نمی‌تواند از تلفن سریع‌تر، از اینترنت فراوان‌تر، یا از یک پلتفرم اجتماعی فوری‌تر باشد. اما قطعاً می‌تواند چیزی متفاوت ارائه دهد؛ از طریق عدم عجله، اطمینان از صحت اطلاعات، توضیح زمینه و ارائه داده‌های مستحکم.

جهان خبری دیگر مانند دوران رادیو و تلویزیون با سرعت نمی‌دود، بلکه می‌دود. این امری است که روزنامه کاغذی قطعاً نمی‌تواند با آن رقابت کند. اما این کندی که ظاهراً عیب به نظر می‌رسید، می‌تواند به یک ارزش روزنامه‌ای تبدیل شود، اگر آینده روزنامه‌نگاری کاغذی، سیاست و افکار عمومی را به خوبی مطالعه کنیم و در آن فضاها به دنبال راه‌هایی بگردیم که آینده را پایدار نگه دارند. و من فکر می‌کنم این کار دشوار نیست.

ناصر العبدلی