فکر معیوب
همیشه مانند گذشته در ایجاد جنجال، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، پستی رسانهای منتشر کرد که تصویر او را همسرش در لباسهای رسمی در کنار تصویر کاندیدای حزب دموکرات، عبدالرحمن السید، و همسر حجابکردهاش در لباسهای معمولی در یکی از رستورانها نشان میداد و بر روی این تصویر نوشت: «ما با دو آمریکا متفاوت روبرو هستیم!» این تصویر واکنشهای گسترده و متضادی را در افکار عمومی آمریکا برانگیخت؛ برخی از آن حمایت و برخی دیگر آن را رد کردند. طرفداران این مقایسه که توسط رئیسجمهور آمریکا منتشر شد، آن را بیانگر تفاوتهای فرهنگی و ارزشی میدانند که باید با آن روبرو شد تا آمریکا طبق ادعای آنان، پاکی خود را حفظ کند. اما مخالفان این پست، انتشار آن را نوعی سوءاستفاده انتخاباتی منفی دانستند که افکار عمومی را به سوی کینهورزی و ایجاد ترس نسبت به «دیگری» سوق میدهد و شکافهای اجتماعی را عمیقتر میکند.
کاری که رئیسجمهور آمریکا از طریق این پست جنجالی انجام داد، یک رفتار استثنایی نیست که صرفاً به شرایط انتخابات کنگره آمریکا محدود شود، بلکه بخشی از مجموعهای از رفتارها و مواضع است که ماهیت فکری حاکم بر بسیاری از جوامع غربی، و شاید جوامع دیگر در سراسر جهان، را بازتاب میدهد. پرونده «جزیره اپستاین» و جنجالهای پیرامون آن، نمونهای از این نوع تفکر است. همچنین موضعگیریهای حمایتی از صهیونیستها، علیرغم کشتار، جنایات و ویرانیهایی که علیه مردم غزه و فلسطین صورت گرفته، تجلی دیگری از این ذهنیت است. افزون بر این، تلاش برخی از رهبران غربی و دیگران برای نادیده گرفتن دیوان کیفری بینالمللی و سازمانهای بینالمللی، تلاش برای خدشهدار کردن پایههای آنها و حذف نقش آنها در اجرای کنوانسیونهای بینالمللی مرتبط با حقوق بشر، همگی نشاندهنده همین روند است.
پیامدهای فکری حاکم بر رهبران تعدادی از کشورهای غربی، شامل طرد و حذف دیگری، ترجیح مفهوم قدرت بر عدالت، تحقیر ارزشها و فرهنگ ملتها، دوری از ارزشهای اخلاقی، نادیده گرفتن توافقهای بینالمللی میان ملتها، گسترش رویکرد جنگ به جای صلح بینالمللی، نیازمند مواجهه و مقابله از سوی تمام کشورهای جهان در سطوح رهبران، متفکران، نخبگان، سازمانهای بینالمللی و گروههای فشار اجتماعی و سیاسی است. سکوت، بیتوجهی یا عدم توجه صحیح به خطرات و پیامدهای منفی این تفکر برای جهان، میتواند به تثبیت جهانی این اندیشه و پیامدهای ویرانگر آن از جمله خرابی، تخریب، عقبماندگی، زوال تمام ارزشهای اخلاقی و نابودی دستاوردهای تمدن بشری منجر شود.
ویل دورانت، نویسنده کتاب «تاریخ تمدن»، میگوید: «تمدن بزرگ هرگز از بیرون شکست نمیخورد، مگر اینکه ابتدا از درون خود را نابود کند.» به عبارت دیگر، سقوط ملتها زمانی آغاز میشود که از نظر اخلاقی و اجتماعی از درون متلاشی شوند. در تاریخ عبرتها و نمونههایی وجود دارد؛ مورخان گزارش میدهند که یکی از دلایل اصلی سقوط امپراتوری روم، شیوع فساد، کاهش مفهوم شهروندی و دوری از مفهوم عدالت بود. همچنین سقوط و فروپاشی اندلس نیز به دلیل تضعیف جبهه داخلی و غرق شدن مردم اندلس در تجاوزات اخلاقی رخ داد که منجر به فروپاشی دولت و تسهیل حمله و پایان وجود آن شد.
در مقابل این فروپاشی، میتوان به نمونهای از پیشرفت اشاره کرد. ناظران تأکید دارند که یکی از دلایل پیشرفت چین، که امروزه به عنوان یک قدرت بزرگ سیاسی و اقتصادی غیرقابلانکار شناخته میشود، به اقدامات حزب کمونیست چین در میانه قرن بیستم بازمیگردد؛ اقداماتی شامل جنگی بیرحمانه علیه مواد مخدر، بیبندوباری اخلاقی و فروپاشی اجتماعی. این اقدامات منجر به انسجام جامعه چین و هدایت آن به سمت تولید مثبت شد.
اسلام با ایدهای آمد که بر پایه اصول عالی و نجینی استوار است و جامعه را از طریق پذیرش فضایل اخلاقی به سوی ترقی و پیشرفت هدایت میکند. پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «من تنها برای تکمیل مکارم اخلاق مبعوث شدهام.» از اصول اصلی، پایبندی به عدالت در اداره کشورها، جوامع و روابط میان طرفین است. خداوند متعال میفرماید: «خداوند شما را به امانتداری به صاحبانش و هنگامی که میان مردم حکم میکنید به عدالت حکم کردن دستور میدهد. خداوند به شما چه پند نیکویی میدهد! خداوند شنوا و بیناست.» (سوره نساء، آیه ۵۸).
با تکیه بر این دو اصل و سایر اصول نجین، جوامع متعالی میشوند، استوار میگردند، پیشرفت میکنند و شکوفا میشوند و در غیر این صورت، به اراده خداوند دچار زوال، ویرانی و عقبماندگی میگردند.
دکتر محمد حسین الدلال
