اگر اسرائیل وجود نداشت!
چه میشد اگر اسرائیل وجود نداشت؟ آیا خاورمیانه پایدارتر بود یا اینکه دارای ریشههای درگیری و جنگی بود که در آن ثبات نسبی و مرحلهای محتمل مینمود؟ خاورمیانه چه شکلی میداشت اگر دولت صهیونیستی در سال ۱۹۴۸ تأسیس نمیشد؟ بیشک سناریوهای متعددی در اینجا وجود دارد و احتمالات فراوان است؛ بیایید آنها را به صورت فرضی بررسی کنیم. شاید اولین فرض این باشد که فلسطین همچنان به عنوان کشوری با هویت مستقل باقی میماند و اقلیتی یهودی در آن ساکن میشد. مهاجرت یهودیان در اینجا به ملاحظات ایدئولوژیک مرتبط است که به اندازه ملاحظات سیاسی اهمیت دارد، به ویژه پس از جنگ جهانی دوم. بنابراین، عدم وجود اسرائیل به معنای پایان مسئله یهود و ارتباط آن با منطقه خاورمیانه نیست، بلکه این سفری است که تاریخ را به دوران بابلیها، آشوریها و فرعونها بازمیگرداند. ایده سرزمین اسرائیل در عقیده و سنتهای یهودی ریشه دوانده است و آیینهای یهودی شامل دعا برای بازگشت صهیون در طول مراحل پراکندگی یهودیان است. استقرار یهودیان در طول تاریخ و در مناطق مختلف داخل فلسطین، مانند قدس، خلیل، صفد و طبریه، میتوانست در صورت عدم تشکیل اسرائیل، به یک درگیری قومی و ایدئولوژیک با اعراب تبدیل شود و این درگیری به فرمی سیاسی پنهان درآید، اما در حقیقت ریشه در جاهطلبیهای قومی و ایدئولوژیک عمیقاً تاریخی دارد.
اگر اسرائیل وجود نداشت، جنگهای ۱۹۴۸، ۱۹۵۶، ۱۹۶۷ و ۱۹۷۳ رخ نمیداد، اما شاید شورشها در چارچوب درگیریهای مذهبی، قومی و فرقهای ادامه مییافت. وجود و شکلگیری اسرائیل یکی از بزرگترین محورهای درگیری در منطقه خاورمیانه را ایجاد کرد که این منطقه را به دلیل این وجود، نظامیتر، پرتلاطمتر و درگیرتر کرده است. اگر اسرائیل وجود نداشت، این دشمن مشترک محرکی برای شکلگیری جنبشهای آزادیبخش عربی و ظهور جنبشهای قومی عربی و چپگرا نمیشد. این جنبشهای آزادیبخش و ملیگرایی ریشههای خود را به قبل از سال ۱۹۴۸، یعنی پیش از تشکیل اسرائیل، برمیگردانند و در دوران امپراتوری عثمانی و پس از جنگ جهانی اول دچار تحول شدند. اما تشکیل اسرائیل این جنبشها را از فعالیتهای فرهنگی و سیاسی نخبگانی به پروژههایی برای بسیج تودهها و بیداری ملتها تبدیل کرد. در حالی که ایده قومی عربی قبل از ۱۹۴۸ در هویت عربی و پروژه رهایی از نفوذ و سلطه دولت عثمانی خلاصه میشد، دشمن مشترک پس از ۱۹۴۸ به مسئلهای مرکزی تبدیل شد که پروژه وحدت عربی را تقویت کرد. این پروژه بعدها توسط اسرائیل و با کمک غرب سرکوب شد، زیرا چنین پروژهای تهدیدی مستقیم برای وجود صهیونیسم و منافع غرب در منطقه محسوب میشد.
اگر اسرائیل به عنوان یک نهاد سیاسی غاصب اراضی عربی وجود نداشت، منطقه لزوماً در صلح دائمی به سر نمیبرد. عدم وجود اسرائیل به معنای عدم وجود درگیری در خاورمیانه نیست، بلکه به معنای عدم وجود نوع خاصی از درگیری است. خاورمیانه مجموعهای از عوامل درگیری را در خود دارد که در آن طبیعت قومی و فرقهای منطقه با جاهطلبیهای استعمار اروپایی و کشورهای منطقهای مانند ایران درهم آمیخته است. همچنین اهمیت استراتژیک و حیاتی منطقه به دلیل وجود مسیرها، گذرگاهها، ثروتها، نفت، گاز و راههای تجاری، در جنگ کنونی و تأثیر آن قابل مشاهده است که به دلیل تنها یک مسیر حیاتی این منطقه، بحران بینالمللی ایجاد کرده است. آنچه گفته شد به معنای تقلیل اهمیت وجود و شکلگیری صهیونیسم بر امنیت و ثبات خاورمیانه نیست. اجزای ساختاری درگیری در خاورمیانه با تشکیل صهیونیسم به جنگهای آشکار، درگیریهای مداوم، مداخلات بینالمللی و نظامی، مسابقه تسلیحاتی، نقض حقوق بشر، اشغال و مداخلات خارجی برای حمایت از وجود این نهاد ناهنجار و غاصب تبدیل شده است.
عدم وجود اسرائیل لزوماً به معنای عدم وجود درگیری در خاورمیانه نیست، اما تشکیل آن قطعاً دامنه این درگیری را گسترش داده و بعدی قومی، نژادی، ایدئولوژیک و تاریخی پیچیده به آن افزوده است که امنیت، آرامش و ثبات خاورمیانه را سلب کرده و آن را به میدان باز برای همه تبدیل کرده است. همچنین صهیونیسم را به نقض پایینترین اصول حقوق بشر واداشته است. وجود اسرائیل و درگیری پیرامون آن که با آن ادامه یافته، از بزرگترین عواملی بوده که در تضعیف امنیت و حقوق بشری در خاورمیانه نقش داشته است. بنابراین، اگر اسرائیل وجود نداشت، احتمال صلح و ثبات در منطقه بسیار بیشتر میبود.
