مالیات بر کندی

معمولاً قطب‌سنج ارزیابی و نظارت در نهادها، چه دولتی و چه خصوصی، به سمت سنجش اتلاف مستقیم که عمدتاً در قالب بودجه‌های استفاده‌نشده، هزینه‌های عملیاتی بالا و پروژه‌هایی که از برنامه زمانی خود عقب مانده‌اند، متجلی می‌شود. اما این ارزیابی‌ها از یک نشت پنهان‌تر، و شاید تأثیرگذارتر بر آینده غافل می‌مانند: هزینه پنهان کندی و پیامدهای آن شامل فرصت‌های از دست رفته که قابل جبران نیستند. اتلاف مالی را می‌توان در یک ردیف خاص رصد کرد و با بازسازی یا کاهش هزینه‌ها قابل درمان است، اما فرصت از دست رفته در حساب‌های رسمی نمایان نمی‌شود. وقتی یک شرکت فناوری در عرضه محصولی تأخیر می‌کند، یا سرمایه‌گذاری در ورود به بازار جدید تردید دارد، یا یک پروژه توسعه‌ای در انتظار زنجیره‌ای طولانی از تأییدیه‌ها به سر می‌برد، زیان تنها به روزهای گذشته محدود نمی‌شود؛ بلکه ممکن است به معنای از دست رفتن بازار به نفع رقیب، سرمایه‌گذاری که به محیط دیگری رفته، یا خدمات عمومی باشد که اثر توسعه‌ای آن به تأخیر افتاده است. این تنها یک مشاهده مدیریتی نیست، بلکه واقعیتی است که توسط اعداد پشتیبانی می‌شود. یک مطالعه پیمایشی اخیر از سوی یکی از شرکت‌های مشاوره‌ای که شامل بیش از ۱۲۰۰ مدیر ارشد و مدیر شرکت‌های بزرگ آمریکایی بود، نشان داد که ۷۳ درصد از آن‌ها هزینه کندی در اتخاذ و اجرای تصمیمات را تا ۵ درصد از درآمد سالانه نهادهای خود ارزیابی می‌کنند. در حالی که نظرسنجی‌های دیگر نشان دادند که کمتر از نیمی از نهادها تصمیمات خود را با سرعت می‌گیرند. جالب اینجاست که در نهادها و نهادهایی که موفق به ترکیب سرعت تصمیم‌گیری با کیفیت آن شده‌اند، شانس دستیابی به بازدهی‌های ۲۰ درصد یا بیشتر دو برابر شده است. به‌ویژه در بخش فناوری، این هزینه‌ها دوچندان می‌شوند؛ زیرا آنچه امروز مناسب است، ممکن است فردا عادی شود و پنجره‌ای که امکان عرضه خدمت، جذب سرمایه یا پذیرش فناوری جدید را فراهم می‌کند، تا ابد باز نمی‌ماند. در اینجا قاعده فیزیکی که دکتر امینه فرحان، مدیرعامل مؤسسه کویت برای پیشرفت علمی، به آن استناد کرد و در ذهن‌ها ماندگار شد، آشکار می‌شود: «اگر می‌خواهی جایگاه خود را حفظ کنی، باید سرعتت را دو برابر کنی.» نهادی که ظاهراً پایدار به نظر می‌رسد، ممکن است در واقعیت در حال پسرفت نسبی باشد، زیرا جهان اطراف آن در حال حرکت است و با سرعتی قیاس‌ناپذیر. مشکل اینجاست که برخی محیط‌های کاری اتخاذ تصمیم را به عنوان یک ریسک می‌بینند، در حالی که عدم اتخاذ آن را به عنوان گزینه‌ای بدون هزینه تلقی می‌کنند. تصمیم جسورانه ممکن است از صاحبش درباره نتیجه‌اش پرس‌وجو کند، اما تأخیر می‌تواند پشت کمیسیون دیگری، مطالعه اضافی یا درخواست جدید برای داده‌ها پنهان شود. به این ترتیب، هزینه اقدام آشکار می‌شود، در حالی که هزینه پرهیز از آن، به تعبیری، صاحبی ندارد. این به معنای تشویق به شتاب‌زدگی یا نادیده گرفتن حکمرانی نیست؛ سرعت واقعی نهادی در توانایی تمایز بین نیاز استراتژیک برای مطالعات و تبدیل خودِ مطالعه به ابزاری برای تأخیر نهفته است. تصمیم خوب تصادفی نیست، بلکه تصمیمی است که بر اساس شواهد استوار است، از یک سیستم رویه‌ای شفاف عبور می‌کند و با یک مهلت قاطع برای نهایی‌سازی همراه است. اگر واقعاً در ساخت اقتصادی مبتنی بر دانش جدی هستیم، نباید به جستجوی اتلاف مالی مستقیم بسنده کنیم، بلکه باید با همان سخت‌گیری، زمان هدر رفته، فرصت‌های از دست رفته و تصمیماتی که معلق مانده‌اند تا ارزش خود را از دست داده‌اند را نیز محاسبه کنیم. کندی لزوماً حکمت نیست و در بسیاری موارد، پرهزینه‌ترین تصمیم یک نهاد، تصمیمی است که تصمیم به نگرفتن آن گرفته‌اند... این‌ها مالیات کندی است! د. ضاری عادل الحویل