روایت تجسم حمایت از سوریها و نبرد شجاعانهشان
روایت «صیدنایا» از خالد عماوی، تجسمی از مفهوم ادبی است که به موضوعات سکوتشده و خفهشده میپردازد و آنها را بهعنوان ابزاری تاریخی الهامبخش حفظ میکند که مبارزه و رویاها را مستند میسازد. در این رمان، صدای نالهها را میشنویم و پرتوی از امید را در چاه تاریکی دریافت میکنیم. این رمان برای بازتاب رنج واقعی زندانیان زندان صیدنایا نوشته شده و صحنههای وحشیانهای را که بر آنها گذشته است، توصیف میکند؛ در چارچوبی که در شخصیت زندانبان و زندانی عمیق میشود و به رنج صدایی گستردهتر میبخشد که از مرزهای تخیل روایی فراتر رفته و به واقعیتی عمیق و زیسته تبدیل میشود.
این رمان که اخیراً توسط انتشارات «الان ناشران و توزیعکنندگان» در اردن (۲۰۲۶) منتشر شده و بیش از ۲۰۰ صفحه دارد، با یک تقدیمنامه تأثیرگذار آغاز میشود که با عبارت «به ارواحی که در دیوارهای صیدنایا سوختند» شروع میگردد، سپس به مردم سوریه، والدینش و تمام مادرانی که تلخی شکست را چشیدهاند تقدیم میشود و در نهایت با این جمله پایان مییابد: «این نبض، این کلمات، این فریاد جاودانه را به شما هدیه میکنم، زیرا آزاهی، هرچند زندانها بر آن تاختهاند، همچنان نوری است که خاموش نمیشود.»
در مقدمه کتاب که پس از تقدیمنامه آمده است، نویسنده برخی جزئیات مربوط به زندان صیدنایا، نگاهی کلی به رمان و شخصیت اصلی آن به نام «انس» را ارائه میدهد و میگوید: «ما در اینجا داستان انس را دنبال میکنیم؛ جوانی که به بهانه سیاسی وارد زندان میشود و زندگیاش به کابوسی روزانه تبدیل میگردد، جایی که تنها چند لحظه درد او را از مرگ جدا میکند. اما علیرغم این شرایط سخت، امید تنها سلاح اوست و همان امید است که در قلب تمام زندانیان صیدنایا زنده میماند.»
در طول خواندن رمان، ریتم زمانی که نویسنده در پیشبرد روایت طی کرده است، آشکار میشود: از زمان عادی با رویدادهای معمولی به نبردی طولانی تبدیل میشود که در بافت رمان تجلی مییابد و آنچه پشت صحنه رخ میدهد را توصیف میکند. خانواده بهعنوان ستون و تکیهگاه در رمان قطع نمیشود؛ در تمام صحنههای شاد و غمانگیز حاضر است و از طریق حافظه جاری میشود، بهطوری که مفاهیم گرما، ثبات، امنیت، دلتنگی و آزادی را بازتاب میدهد.
شخصیت اصلی رمان در میدانی واقعگرایانه و خشن زندگی میکند که نتیجه سیاستهای ظالمانهای است که بسیاری را به سوی مرگ، ستم و شکنجه کشانده است. در زندان، شخصیت اصلی رویدادها را با گروهی از زندانیان دیگر تجربه میکند که هر کدام به شیوهای متفاوت رنج یکسانی را تحمل میکنند. او داستانهای آنها را با حساسیتی لطیف میشنود و بازگو میکند که عدالت انسانی سرکوبشده را در کشف حقیقت بازگردانده و خانواده را پلی میسازد که رنج را به دریافت راهحل متصل میکند. امید از شکافی کوچک در دیوارهای زندان میتابد تا ثابت کند که زندگی باید از این راه ادامه یابد و گوش سپردن به این پرتو، توهم نیست، بلکه حقیقتی به تعویق افتاده است که با صبر و دعا انباشته میشود.
در پاسخ به پرسش دردناکی که در رمان مطرح شده است: «سوریهای خارج از دیوارهای زندان چه کسانی هستند؟»، شخصیت اصلی با بغض میگوید: «سوریها... همسایگان من، دوستانم، پسران محلهام بودند. ما در شبهای تابستان با هم میخندیدیم، در صفهای نانوایی میایستادیم، شکایت نمیکردیم، بلکه شوخی میکردیم. اما جنگ... جنگ مانند مهمانی آمد که نمیرفت، در صدر خانههای ما نشست، از بشقابهای ما خورد و در تختخوابهای ما خوابید. برخی از آنها به نامهایی در فهرستها تبدیل شدند: پناهنده، آواره، مفقود، و برخی ناپدید شدند... بدون صدا، بدون تصویر، بدون قبر.»
نویسنده از زبان شخصیت اصلی، رنج مردم سوریه را در ظل جنگی تحریفشده روایت میکند که هیچ توجیهی جز وحشیگری انسانهایی که انسانیت را نمیشناسند ندارد. او درباره نظام سوریه و بشار اسد صحبت میکند و میگوید: «او یک رهبر نیست... او بزرگترین زخم بر پیکر سوریه است.»
رمان با دو صحنه شوکهکننده به پایان میرسد که زخمی را که نزدیک به بهبودی بود، دوباره باز میکند و بخشی از شادی را میبلعد تا سوالی را معلق نگه دارد که دوباره مطرح میشود.
