دوم اوت... از ابتلا تا بقا (۱-۲)

خوانشِ سننِ قیامِ دولت‌ها و فقهِ بقای آن‌ها: همه روزها یکسان نیستند؛ برخی روزها با پایان یافتن ساعاتشان به پایان می‌رسند، و برخی دیگر در حافظه ملت‌ها زنده می‌مانند؛ زیرا آن‌ها حامل رویدادی گذرا نیستند، بلکه حقایق بزرگ را آشکار می‌سازند، ماهیت ملت‌ها را نمایان می‌کنند، آگاهی را بازسازی می‌نمایند و به نسل‌ها درسی می‌آموزند که از مرزهای زمان فراتر می‌رود. دوم اوت در تاریخ کویت از این دسته روزهاست؛ چرا که تنها تاریخ یک تجاوز و اشغال نبود، بلکه روزی بود که در آن سنن الهی در میان ملت‌ها تجلی یافت و حقیقت دولت هنگام آزمایش، حقیقت جامعه هنگام امتحان، و حقیقت رهبری هنگام مواجهه با دشوارترین شرایط آشکار شد. این روزی دردناک در حافظه میهن بود، اما همچنان مدرسه‌ای برای استقامت و بقا بود؛ زیرا ثابت کرد که سختی‌ها تنها بر اساس زخم‌هایی که به جا می‌گذارند سنجیده نمی‌شوند، بلکه بر اساس ارزش‌هایی که آشکار می‌سازند، آگاهی‌ای که تولید می‌کنند، و توانمندی‌های نهفته‌ای که در ملت‌ها برمی‌انگیزند سنجیده می‌شوند. خداوند متعال می‌فرماید: «و این روزها را میان مردم می‌چرخانیم.» این یکی از سنن الهی در تاریخ است؛ روزها میان ملت‌ها می‌چرخند و دولت‌ها مراحل قدرت و ضعف، ابتلا و تمکین را طی می‌کنند. تفاوت ملت‌ها در وقوع سختی‌ها نیست، زیرا سختی‌ها سنتی جاودانه است، بلکه تفاوت در نحوه برخورد با آن‌ها و توانایی تبدیل درد به تجربه، و ابتلا به آغازی نو است. بنابراین، دوم اوت نباید صرفاً به عنوان یک رویداد تاریخی خوانده شود، بلکه باید به عنوان درسی در سنن قیام و بقای دولت‌ها مورد توجه قرار گیرد؛ چرا که دولت‌ها تنها با جغرافیا برپا نمی‌شوند و تنها با ثروت‌ها حفظ نمی‌گردند، بلکه بر پایه نظامی یکپارچه از مشروعیت راسخ، نهادهای کارآمد، هویت متحدکننده، رهبری خردمند و جامعه آگاه استوار می‌شوند. همان‌گونه که دولت‌ها سنن در پیدایش و قیام دارند، سنن در ضعف و سقوط نیز دارند؛ و از فقه تاریخ آن است که ملت‌ها علل بقای خود را پیش از آنکه بحران‌ها آن‌ها را بیازمایند، بشناسند و مقومات استحکام خود را پیش از وقوع خطر بنا نهند. از این رو، مفهوم «فقه بقا» مطرح می‌شود؛ که فقهی برای حفظ دولت و امت، درک علل حفظ وجود آن‌ها، و عمل به سننی است که خداوند را راهی برای تمکین قرار داده است. خداوند متعال می‌فرماید: «و هر چه از نیرو می‌توانید برای آن‌ها آماده کنید.» و فقه قدرت در تصور اسلامی جنبه‌ای واحد نیست، بلکه نظامی جامع است؛ شامل قدرت ایمان و ارزش‌ها، قدرت علم و دانش، قدرت اقتصاد، قدرت امنیت غذایی و آبی، قدرت فناوری، قدرت دفاعی، قدرت آگاهی و رسانه، و پیش از همه، قدرت وحدت ملی؛ زیرا انسجام جامعه، خط مقدم دفاع از میهن است. فقه بقا به معنای انتظار دولت برای خطر و سپس جستجوی راه‌های مقابله با آن نیست، بلکه به معنای اتخاذ آمادگی به عنوان روشی همیشگی و تبدیل امنیت و ثبات به فرهنگی راسخ ملی است. در اینجا مفهوم «سیاست شرعی» به عنوان یکی از ارکان بقای دولت‌ها مطرح می‌شود؛ سیاست شرعی نه تنها مدیریت قدرت، بلکه فقهی برای تحقق منافع، دفع مفاسد و حفظ ضروریاتی است که حیات مردم و دولت‌ها بر آن‌ها استوار است. سیاست شرعی خردمندانه میان قدرت دولت و عدالت تصمیم‌گیری، میان حمایت از حاکمیت و پاسداری از انسان، و میان حفظ هویت و گشودگی به سوی عوامل پیشرفت تعادل برقرار می‌سازد. و به واسطه آن، قدرت از صرفاً اعمال حکمرانی به مسئولیت و امانت تبدیل می‌شود. از این رو، مفهوم «فقه مستقبلی» آشکار می‌گردد؛ دولت خردمند منتظر بحران‌ها برای حرکت نمی‌ماند، بلکه آینده را می‌خواند، پیامدها را می‌سنجد و سیاست‌های خود را بر پایه پیش‌دستی و آمادگی بنا می‌نهد؛ زیرا کسی که سنن را بشناسد، بهترین بهره را از اسباب می‌برد، و کسی که بهترین بهره را از اسباب ببرد، مقومات بقا را در اختیار خواهد داشت. سختی‌های بزرگ نه تنها حجم خطر را آشکار می‌سازند، بلکه حقیقت دولت را نیز نمایان می‌کنند؛ در آنجا ارزش مشروعیت، اهمیت نهادها، عمق تعلق خاطر، و قدرت پیوند میان میهن و شهروندانش ظاهر می‌شود.

چکیده:

۱. دوم اوت تنها یک یادبود تاریخی نیست، بلکه درسی در سنن قیام و بقای دولت‌هاست؛ ملت‌ها با نحوه مواجهه‌شان با سختی‌ها شناخته می‌شوند.

۲. دولت نه تنها با موقعیت و ثروت حفظ می‌شود، بلکه با اجتماع مشروعیت، نهادها، هویت، رهبری و وحدت جامعه حفظ می‌گردد.

۳. فقه بقا به معنای ساختن توانمندی پیش از وقوع خطر و تبدیل آمادگی به فرهنگی همیشگی، نه واکنشی موقت است.

۴. فقه قدرت واقعی میهن‌ها نظامی یکپارچه شامل ایمان، علم، اقتصاد، امنیت، فناوری، آگاهی و وحدت ملی است.

۵. سیاست شرعی خردمندانه تحقق منافع، دفع مفاسد و ایجاد تعادل میان ثوابت و متغیرهاست.

۶. دولتی که آینده را می‌بیند، درگیر بحران‌ها زندگی نمی‌کند، بلکه آینده خود را با چشم‌انداز، برنامه‌ریزی و آمادگی می‌سازد.

و در حلقة دوم: کویت به عنوان الگویی در فقه بقا؛ دولت چگونه مشروعیت خود را حفظ کرد، وجود خود را بازیافت و ابتلا را به درسی تاریخی در استقامت و ساختن تبدیل نمود.

دکتر عبد الحمید خلیفه الشایجی