مذاکرات فصلی از فصول جنگ
آمریکا به ایران حمله هوایی میکند و نظام ایران نیز کشورهای خلیج فارس را هدف قرار میدهد؛ سپس طرفها به میز مذاکره میروند و در اینجا میزهای مذاکره فراوان است، تا پس از آن دوباره حملات آغاز شود و صحنه تکرار گردد. در لبنان، حزبالله و رژیم صهیونیستی در تقابل هستند؛ کشته میشود، آواره میشود، ساختمانها، خانهها و تأسیسات ویران میشوند، سپس جنگطلبان به ایتالیا میروند و پشت میز مذاکره مینشینند. همه اینها در حالی رخ میدهد که جهان و مردم کشورهای هدف، مذاکرات و درگیریهای نظامی را دنبال میکنند؛ امید به یافتن راهحلی آنها را فریب میدهد و انتظار، تردید و شک در اینکه اساساً راهحلی برای پایان این جنگها وجود دارد یا نه، آنها را فرسوده میسازد.
اغلب مذاکرات فصلی از فصول جنگها را تشکیل میدهند؛ این پدیده از جنگ جهانی دوم تاکنون رخ داده و تکرار شده است. در آن دوران، نیروی نظامی به تنهایی عامل تعیینکننده در پایان جنگها نبود، بلکه مذاکرات متعدبی برای آتشبس، ترسیم مرزها، تبادل اسرا یا موارد دیگر، همزمان یا پس از آن انجام میشد. جنگ کره پس از مذاکرات طولانی به پیمانشکنی (آتشبس) ختم شد، جنگ ویتنام با توافق پاریس پایان یافت، جنگ عراق و ایران نیز با مذاکرات به پایان رسید. این الگو در جنگ بالکان و چندین جنگ دیگر در خاورمیانه نیز دیده شده است.
امروز، در جنگ جاری میان ایران و آمریکا و نیز میان اسرائیل و حزبالله، مذاکرات همزمان با فشار نظامی و سیاسی در عرصه زمین پیش میرود. معمولاً چنین مسیری تا زمانی ادامه مییابد که همه طرفها متقاعد شوند هزینه جنگ و منافع احتمالی آن بسیار فراتر از توان هر یک از طرفها برای ادامه دادن است. به عبارت دیگر، صلح به مفهوم عالی آن، دلیل پایان دادن به هیچ جنگی نیست؛ بلکه هزینه جنگ است که امور را حسم میکند و در نهایت به مذاکراتی منجر میشود که واقعبینانهتر و عملیاتیتر باشند.
در طول تاریخ، هیچ رویارویی نظامی نتوانسته است صلحی به معنای واقعی کلمه ایجاد کند. رویاروییهای نظامی و جنگها ممکن است به یک طرف امکان تسلط بر مناطق یا کسب منافع سیاسی یا اقتصادی را بدهند، اما هرگز صلح پایدار خلق نکردهاند. پیروزی نظامی ممکن است به یک طرف اجازه دهد بر زمین نبرد بر طرف دیگر غلبه کند و شرایط خود را در مذاکرات یا گفتوگوهای مشروط تحمیل نماید، اما این شرایط اغلب متوازن نیستند و زمینهای مناسب برای بروز درگیری یا جنگ دیگری در آینده فراهم میکنند. همانطور که در پیمانهای ورسای پس از جنگ جهانی اول رخ داد؛ بسیاری از مورخان معتقدند که این پیمان با تحمیل شرایط سخت به آلمان در آن زمان، زمینهساز جنگ جهانی دوم شد.
منطقه خاورمیانه به دلیل جنگهای پیدرپی فرسوده شده است؛ جنگهایی که بار سنگینی بر دوش مردم این منطقه گذاشته و آنها را روزانه بین امید به ایجاد واقعیتی جدید از طریق مذاکرات و ناامیدی از ادامه جنگ، حملات، آسیبهای روانی، معنوی و نهادی، در نوسان نگه داشتهاند. این مردم هر روز با خبر از مذاکرات جاری بیدار میشوند و انرژی امید برای یک گشایش آینده را در خود زنده میکنند، اما پس از آن، با پرتاب مجدد موشکها، پهپادها، حملات هوایی و آژیرهای خطر، ناامیدی بر آنها سایه میاندازد.
بنابراین، مذاکرات به معنای پایان جنگ نیستند، بلکه بخشی از مسیر جنگ محسوب میشوند. هر طرف در این مذاکرات به دنبال کسب برگهای برتر از طریق اعمال نظامی است که ممکن است تعادل قدرت را تغییر دهد. صلح واقعی در ریشهکن کردن علل اصلی درگیری نهفته است که در صورت درگیری در خاورمیانه، مهمترین آنها مسئله درگیری عربی-اسرائیلی و رقابت منطقهای و بینالمللی بر سر منطقهای است که خداوند آن را به هر چیز آراسته کرده است: ثروتها، موقعیت استراتژیک، مسیرهای آبی و بنادر. این منطقه در طول تاریخ به صحنهای تبدیل شده که منافع، جنگها، درگیریها و دولتها در آن به تقاطع میرسند و بر سر آن رقابت میکنند.
سعده فهد المعجل
