«گوگل» در رویارویی با ناشران بزرگ

در یکی از مهم‌ترین نبردهای حقوقی که بخش هوش مصنوعی با آن روبرو است، شرکت گوگل با یک دادخواست جمعی از سوی سه ناشر بزرگ جهانی، یعنی هاشت، سینج و سیویر، به همراه نویسنده مشهور آمریکایی، اسکات تورو، مواجه شده است. این خواهان‌ها گوگل را به نقض حقوق نشر متهم کرده‌اند، زیرا این شرکت میلیون‌ها کتاب و اثر دارای حق نشر را بدون اجازه یا پرداخت وجه، برای آموزش مدل «جمینای» خود به کار برده است. ناشران این پرونده را نه یک اختلاف فنی یا حقوقی گذرا، بلکه نبردی تعیین‌کننده درباره آینده خلاقیت انسانی در عصر هوش مصنوعی می‌دانند. هسته اصلی دادخواست، اتهام گوگل به کپی‌برداری گسترده از محتوای نویسندگان و ناشران و سپس به‌کارگیری آن در ساخت سیستمی است که قادر به تولید متون، اطلاعات و محتوایی رقابتی با آثار خود صاحبانشان است و از تلاش‌های فکری آن‌ها بدون مجوز یا جبران خسارت بهره می‌برد. اسناد دادخواست نشان می‌دهد که گوگل تنها به محتوای موجود در اینترنت تکیه نکرده، بلکه از کتاب‌هایی نیز استفاده کرده که در چارچوب خدماتی مانند Google Books و Google Play Books به دست آورده بود و سپس آن‌ها را برای اهداف آموزش مدل‌های هوش مصنوعی مجدداً به کار گرفته است؛ اقدامی که خواهانان آن را فراتر از هدفی می‌دانند که هنگام ارائه آن آثار تأیید کرده بودند. خواهان‌ها خواهان جبران خسارت‌های مالی کلان، توقف هرگونه استفاده آتی بدون مجوز و همچنین نابودی نسخه‌هایی هستند که در فرآیند آموزش استفاده شده‌اند. اصل «استفاده منصفانه»! اهمیت استثنایی این پرونده به این دلیل است که در بستر موجی فزاینده از دعاوی علیه شرکت‌های هوش مصنوعی در سراسر جهان مطرح می‌شود، پس از آنکه پرسش فوری‌تر این شد: آیا آموزش مدل‌های هوشمند بر اساس آثار دیگران بدون رضایت آن‌ها مجاز است؟ شرکت‌های فناوری معمولاً بر اصل «استفاده منصفانه» تأکید دارند و معتقدند که مدل‌ها آثار را عیناً کپی نمی‌کنند، بلکه الگوهای زبانی آن‌ها را می‌آموزند. در مقابل، نویسندگان و ناشران استدلال می‌کنند که نتیجه نهایی، تولید محتوای جدیدی است که بر اساس آثار آن‌ها استوار شده، در بازار با آن‌ها رقابت می‌کند و اقتصاد کل صنعت نشر را تهدید می‌نماید. این رویارویی نیز به تنهایی به نظر نمی‌رسد؛ شرکت‌های بزرگی مانند متا، اوپن‌ای‌آی و انتروپیک نیز درگیر نزاعات مشابهی با نویسندگان، رسانه‌ها و ناشران هستند که نشان می‌دهد صنعت هوش مصنوعی وارد مرحله‌ای از بازتعریف رابطه میان نوآوری و حقوق مالکیت فکری شده است. شاید حکم مورد انتظار صرفاً پیروزی یک طرف بر طرف دیگر نباشد، بلکه ممکن است به یک پیشینه حقوقی تبدیل شود که آینده خود صنعت هوش مصنوعی را تعیین خواهد کرد. اگر ناشران پیروز شوند، شرکت‌ها مجبور به انعقاد توافق‌نامه‌های گسترده لایسنس با صاحبان حقوق خواهند شد که مدل جهانی ساخت مدل‌های زبانی را دگرگون می‌سازد. اما اگر گوگل پیروز شود، ممکن است راه را برای گسترش بی‌سابقه مفهوم «استفاده منصفانه» باز کند. چه کسی مالک دانش است؟ این پرونده فراتر از مرزهای دادگاه‌هاست، زیرا به پرسشی فرهنگی عمیق می‌پردازد: اکنون مالک دانش کیست؟ نویسنده‌ای که آن را تولید کرده، یا الگوریتمی که از آن آموخته است؟ پاسخ به این پرسش ممکن است چهره رابطه میان انسان و هوش مصنوعی را برای دهه‌های آینده ترسیم کند.