آمادگی برای تصدی پستهای مدیریتی
فناوری که قرار بود دنیای عکاسی را دگرگون کند، پیش از همه در اختیار شرکت کداک بود، اما مدیریت آن تنها در آن تهدیدی برای کسبوکار پرسود فیلمهای سنتی دید و آن را روی قفسه رها کرد. پس از حدود چهار دهه، کداک در سال ۲۰۱۲ ورشکستگی خود را اعلام کرد. مشکل در فناوری نبود؛ شرکت این فناوری را پیش از تمام رقبا در اختیار داشت، بلکه مشکل در ذهن کسانی بود که در رأس سلسلهمراتب نشسته بودند و ارزش آنچه در دستانشان بود را درک نمیکردند. امروز در آستانه لحظهای مشابه با هوش مصنوعی ایستادهایم؛ سازمانها برای خرید ابزارها، اشتراکها و پلتفرمها پیشی میگیرند، اما مهمترین سوال همچنان معلق است: آیا کسانی که این سازمانها را هدایت میکنند میدانند چه میخرند؟ و آیا توانایی تفکر درباره هوش مصنوعی را دارند، نه صرفاً صحبت کردن درباره آن در جلسات و کنفرانسها؟ «سواد هوش مصنوعی» دیگر یک رفاه شناختی نیست که به بخشهای فناوری اطلاعات واگذار شود، بلکه به یک شایستگی رهبری اساسی تبدیل شده است، همانگونه که سواد مالی که بدون آن تصور مدیریت اجرایی غیرممکن است. رهبری که درک نکند هوش مصنوعی چه کاری میتواند انجام دهد و چه کاری نمیتواند، در یکی از دو دام افتادن خواهد گرفت: یا در بزرگنمایی انتظارات، که منابع را بر پروژههای درخشان اما بیفایده هدر میدهد، یا در دستکم گرفتن فناوری، همانطور که کداک انجام داد، و فرصتی تاریخی که ممکن است تکرار نشود را از سازمان خود سلب میکند. سواد مورد نیاز در اینجا به معنای تبدیل شدن مدیر به برنامهنویس یا دانشمند داده نیست، بلکه به معنای داشتن درکی عملی است که به او امکان طرح سوالات صحیح را بدهد، مانند: این فناوری به چه دادههایی نیاز دارد؟ مرزهای دقت آن کجاست و چه زمانی خطا میکند؟ چه خطرات اخلاقی و قانونی در استفاده از آن وجود دارد؟ و کجا ارزش واقعی در کسبوکار ما ایجاد میکند؟ تصمیمات بزرگ در رأس سلسلهمراتب گرفته میشوند و اگر با جهل گرفته شوند، کل سازمان هزینه آن را میپردازد. اما خطرناکتر از جهل، از دیدگاه ما حداقل، «تفویض کورکورانه» به فناوری است؛ جایی که مدیر به عنوان مثال، بر روی یک استراتژی هوش مصنوعی که آن را درک نمیکند امضا میکند و به اعتماد خود به مشاوران یا تأمینکنندگانش اکتفا مینماید. همانطور که مدیر از مسئولیت بودجهای که نخوانده است معاف نمیشود، فردا نیز از مسئولیت الگوریتمی که به مشتریان او آسیب زد یا تصمیمی که اعتبار سازمان را برای او هزینه کرد، معاف نخواهد شد. در برابر این واقعیت، سه گام وجود دارد که تأخیر در آنها ممکن نیست. اول، سرمایهگذاری رهبران بر آموزش خود پیش از کارکنان، از طریق برنامههای تأیید جدی نه کارگاههای نمایشی. دوم، تبدیل کردن سواد هوش مصنوعی به معیاری در انتخاب و ارزیابی رهبران در مدیریتهای ارشد و هیئتهای مدیره. سوم، تغییر تفکر از سوال «چگونه هوش مصنوعی را به آنچه انجام میدهیم اضافه کنیم؟» به سوالی عمیقتر: «چگونه آنچه انجام میدهیم را با توجه به این فناوری بازطراحی کنیم؟». کداک آینده را در دستان خود داشت اما با دستان خودش آن را دفن کرد، زیرا مدیریت آن به فناوری جدید با چشمان دیروز نگاه میکرد. و هوش مصنوعی امروز همان سوال را از رهبران ما مطرح میکند: آیا با آن فکر خواهید کرد و سازمانهای خود را حول آن بازسازی خواهید کرد، یا صرفاً تماشاگر خواهید بود که چگونه جهان اطراف شما را بازسازی میکند؟ د. ضاری عادل الحویل
