وقتی شمارنده با سرعت بیشتری میچرخد
در مقالهای با عنوان «پنج سال آخر عمر»، که حدوداً یک ماه پیش منتشر شد، نوشتم: پس از گذر از هشتاد سالگی، تصمیم گرفتم برای چند روز به تنهایی و خلوت بپردازم. به «شالیِ» خود رفتم، در صندلی همیشگیام نشستم و چشمان و افکارم را رها کردم؛ به آبهای آبی دریا و بازتاب ملایم نور غروب خورشید بر سطح آب خیره شدم. ناخودآگاه شروع به مرور نوار خاطراتم کردم: کودکی، نوجوانی، جوانی، دوران کارمندی و بلوغ، تا رسیدن به نقطه میانسالی و ورود شتابان به دوران پختگی. تمام شادیها و اندوهها، خندهها و گریهها، آرزوها و افکار، نوسانات و تحولات، ازدواج و فرزندآوری، شادی از نوهدار شدن و انبوهی دیگر از رویدادها را مرور کردم؛ به جز ماههای جنگ و اشغال، و آنچه پیش از آن، یعنی مهاجرت به آمریکا و سپس بازگشت از آن، و مهاجرت به بریتانیا که بیش از چند سال طول نکشید تا به وطن بازگردیم؛ و تنها چند روز پیش از تجاوز اوباش صدام به کشورمان. من شاهد هرجومرج مردانش بودم که او آنها را «اشاوس» مینامید؛ فساد و تخریب آنها و تلاش خستگیناپذیرشان، اغلب با دستورات بالا، برای ویران کردن کویت پس از آنکه فرمانده ملت و رهبر ضرورت نتوانست حتی یکی از مناطق کشورش را شبیه کویت کند!
* * *
از حجم نظرات و محتوای صادقانه آنها شگفتزده شدم. یکی از این نظرات از شاعر، «حمود البغيلی» بود که ابیات زیر را ارسال کرد:
«هرگاه یک قلب کج شود، همه دلها کج میشوند
و آنچه در دلهاست، عشق است
قرنها بر دو سرور، تاریکیِ پنهانی بر فراز ماهِ درخشان بود
دختران زیبا به زیبایی خود مینازند
و شعر بر آنها طرب میافزاید و درون میرود
از آنها ناامید شدم، پس گفتم: زمان آهن را ذوب میکند
هرگاه خم شود
من روزی بازویی قوی داشتم که با صبر طولانی، رنجها را درمان میکردم
و چرخ روزگار بر شانههایم چرخید
و مانند گرگِ بیابانگرد شدم
یاد جوانی کردم، اما وقتی عجز خود را حس کرد
خواست برخیزد، اما نیروهایش سست شد
وقتی صاحبان وداع بر او چیره شدند
خداحافظ با عمری که در گمراهی دفن شد
خداحافظ با کسی که نزد من پناهگاه بود
خداحافظ با نوری که زندگی را روشن میکرد
وقتی تاریکی او را فرا گرفت، درونگرا شد
خداحافظ با کسی که روح زیبایی بود
از جمع فرار کرد، زیرا سوخت
خداحافظ با کسی که جدایی را وسوسه میکرد
وقتی هجران او را وسوسه کرد
چندین رفیق رفتند و از بین رفتند
و چندین دوست کج شدند و خاک شدند.»
* * *
و به خواست بیشتر این عزیزان، برای تکمیل آن مقاله که احساسات خاصی را در دلها و جانهایشان برانگیخته بود، مطلبی اضافه میکنم. با افزایش سن، کمتر از گذشته عجله دارم، هرچند منطق حکم میکند که باید آنچه را در باقیمانده عمرم انجام میدهم، دوچندان کنم و هر سال را به دو یا سه سال تبدیل کنم. اما کشف کردم که باقیمانده عمرم شایسته آن است که هر لحظهاش را لذت برد. و این امر با عجله محقق نمیشود. لقمهای که برای تهیهاش خسته شدهام (یا دیگران خسته شدهاند)، شایسته آن است که زمان بیشتری را صرف جویدن و چشیدن طعم آن کنم. رمان شایسته آن است که در سطور و میانسطور آن تأمل کنم، پاراگرافهای زیبایش را دوباره بخوانم و مدت بیشتری به گل زیبا، دختر جذاب، تابلوی جاودانه و درختی که از مرگ سرپیچی میکند بنگرم. و با آرامش بیشتر، در حضور، همراهی و گفتگو با کسانی که دوستشان دارم، لذت ببرم. و فاصلهها را، در داخل و خارج از وطن، برای دیدار نوه یا دوستی طی کنم. کشف کردم که علاقهام به ظاهرِ چیزها، و حتی به آنچه زمانی عیب میپنداشتم، کاهش یافته است. وقتی پروستات فرمانروایی میکند، مرزها فرو میریزند، اصول پنهان میشوند و دغدغهی آنچه دیگران خواهند گفت، متوقف میشود. اگر کاری را که آنها میخواهند و آرزو دارند انجام دهم، در عوض از آنها چیزی به دست نخواهم آورد؛ پس چرا باید «ظرافت احساساتشان» را به قیمت سلامت خود رعایت کنم؟ از چیزهای بسیاری دست کشیدهام، اما از آنچه همیشه من را از دیگران متمایز کرده است، حتی اگر ناپذیرفتنی باشد، دست نمیکشم. هرگز از تمسخرِ غیرآزاردهنده یا صراحت در گفتار باز نخواهم ایستاد، زیرا زمانی برای ناز و کرشمه با کسانی که نمیخواهند بفهمند و کسانی که عقایدشان را برتر و افکارشان را صحیحتر و مواضعشان را الگوتر میدانند، باقی نمانده است. همچنین نمیخواهم از شیطنتهایم دست بکشم؛ هنوز مادرم را که بر بستر بیماری است و از گفتن عاجز است، ملاقات میکنم، پیش او میرقصم و میبینم که ابروهایش به لبخندی آرام گشوده میشود و دستش را با مهربانی بر دستم میگذارد و با انگشتانی که با گذر زمان از نیرو افتادهاند، نوازششان میکند. منتظر مرگ به صورت عبوس نخواهم ماند، تا زمانی که خورشید با حضور و غیاب من طلوع خواهد کرد و در شب، ماهی در آسمان خواهد بود که عاشقان از زیبایی و درخشش نورش آواز میخوانند. و از قول بازیگر فوقالعاده آمریکایی، «مریل استریپ»، پیروی خواهم کرد: «هرگز اجازه نخواهم داد کسی چین و چروک پیشانیام را از بین ببرد؛ زیرا اینها نتیجهی شگفتی من در برابر زیبایی زندگی هستند.» و از بین رفتن چین و چروکهای اطراف لبهایم را نمیپذیرم؛ زیرا نشان میدهند که چقدر خندیدهام و چقدر از عزیزانم بوسه گرفتهام. هر چه پیش آید، تسلیم نخواهم شد و با تخیلم زنده رقابت خواهم کرد و با انجام کارهایی که دوست دارم و دیدار کسانی که دوستشان دارم، از کسالت مبارزه خواهم کرد. و تا زمانی که زندهام، به وسوسههای کوچکم عمل خواهم کرد تا قلبم را در اوج تپش نگه دارم... حتی اگر آخرین آنها باشد.
احمد الصراف
