شورای همکاری خلیج فارس و امنیت جهانی

چند روز پیش از لندن بازگشتم، جایی که با تعدادی از دوستان و آشنایان، بیشتر از ساکنان بریتانیا که اغلب عرب و آفریقایی بودند، و همچنین از کشورهای عضو اتحادیه اروپا دیدار کردم. با وجود مشغله‌هایشان در زندگی در بریتانیا، خلیج فارس همچنان جایگاه ویژه‌ای در دغدغه‌های همه برای حفظ امنیت و ثبات پایدار آن دارد و نقش بزرگ خود را در تأمین آرامش و ثبات در منطقه خلیج فارس ایفا می‌کند؛ منطقه‌ای که توجه جهان به ثبات و شکوفایی آن معطوف است. این همه دغدغه ناشی از نگرانی همیشگی جهانی درباره احتمال گسترش بی‌ثباتی حاکم بر خاورمیانه به موقعیت استراتژیک خلیج فارس در امنیت جهانی است. جهان با تمام تنوع خود به بی‌ثباتی مداوم در خاورمیانه عادت کرده و اولویت اصلی آن، مصون‌سازی منطقه خلیج فارس از هرج‌ومرج و محافظت از آن در برابر شوک‌هایی است که امنیت منطقه‌ای و پیوند آن با امنیت جهانی را تهدید می‌کند.

واقعیت این است که جداسازی نقشه خلیج فارس و مصون‌سازی آن از هرج‌ومرجی که در خاورمیانه ریشه دوانده، همچنان از اولویت‌هایی است که تمام جهان را به خود مشغول داشته است. ویژگی‌های سالمی که منطقه شورای همکاری خلیج فارس در جغرافیای خود و در درک بار مسئولیت‌های خلیج فارس در قبال امنیت جهانی، چه از منظر سیاسی و چه استراتژیک، دارد، تعهد به شرایط این مسئولیت را بر دوش آن می‌گذارد. من شخصاً در طول فعالیت‌هایم در شورای همکاری خلیج فارس متوجه شدم که مهم‌ترین اولویت‌های شورا، وفای به مسئولیت‌های جهانی است که شورا بر عهده دارد تا در تثبیت و ثبات امنیت جهانی مشارکت کند و به آن اولویت دهد. این در حالی است که شورا از حجم انتظارات ساکنان جهان از کشورهای عضو آگاه است و به این باور ایمان دارد که اعتماد مردم کره زمین به رهبری شورای همکاری خلیج فارس باید حفظ و تداوم یابد، زیرا این اعتماد به عنوان پشتیبانی مؤثر و گواهی حسن نیت، از سوی جهان تقدیر می‌شود و نشان‌دهنده وفای این کشورها به حفظ سلامت و رفاه تمام ساکنان کره زمین است.

از روابط استراتژیک میان شورای همکاری خلیج فارس و امنیت جهانی، توده‌ای عظیم از وظایف پدید آمده که کشورهای خلیج فارس باید به آن‌ها وفادار بمانند و تمام جهت‌گیری‌هایی که ذهن ساکنان جهان را مشغول کرده، تأمین کنند. همه این موارد، پیوند سازنده‌ای میان خلیج فارس و خانواده جهانی ایجاد کرده است. خوشبختانه، رهبران کشورهای خلیج فارس دارای آگاهی‌ای هستند که با اطمینان از ضرورت تفاهم استراتژیک میان دارندگان انرژی و کسانی که بدون آن نمی‌توانند زندگی کنند، و میان مالک و مصرف‌کننده، همراه است. با گذشت زمان، پیوند منافع دو طرف تقویت شد و روابط به شراکتی دائمی و ابدی در سبک زندگی تبدیل گردید. در چنین شرایطی، جایگاهی برای چانه‌زنی وجود ندارد و نمی‌توان از آن برای تقویت منافع استفاده کرد. تحولاتی که دو طرف، یعنی مالک و مصرف‌کننده، را به هم پیوند داد، از تقابل در اعتماد و تعمیق پیوند ابدی و افزایش و ریشه‌دار شدن منافع ناشی شد. این امر، قناعات متقابل دو طرف را پدید آورد که سرنوشتشان جدایی‌ناپذیر است.

من شاهد مستقیم مرحله‌ای بودم که در دهه ۱۹۷۰ میلادی رخ داد؛ دوره‌ای که با بحران انرژی، پیامدهای جنگ اکتبر ۱۹۷۳ و برگزاری دوره ویژه مجمع عمومی سازمان ملل متحد برای بررسی موضوع نفت همراه بود، که من در آن جلسه حضور داشتم و تأثیرگذار بود. هنوز آن ساعات طولانی را به یاد دارم که در جلسات پیوسته گذراندیم و فضای آن‌ها با ترس از شکستی که منجر به تفرقه‌ای مخرب برای امنیت جهانی می‌شد، آمیخته بود. همچنین تلاش‌هایی که میان کشورهای صنعتی بزرگ و تولیدکنندگان بزرگ در جریان بود را به خاطر دارم. نمی‌توان نقش مثبت delegations عربستان سعودی را در آن دوره فراموش کرد که با آرامش و دقت در دستیابی به توافقی که هر دو طرف را راضی کند، متمایز بود. برخی کشورهای صنعتی نیز بر میانه‌روی خود در جستجوی توافقی که برای همه مطلوب باشد، تأکید کردند. پادشاهی عربی سعودی، ونزوئلا و کشورهای خلیج فارس در صف میانه‌روی اروپایی قرار داشتند تا از شدت احساسات منفی نسبت به کشورهای تولیدکننده بکاهند. این دوره با دستاوردی به پایان رسید که هنوز اثرات مثبت آن در دوری انرژی از ملاحظات سیاسی و مصون‌سازی آن از نفوذ سیاسی و برخورد با آن به عنوان یک کالای استراتژیک نادر که تمام جهان، فقیر و غنی، به آن نیاز دارد، مشهود است. مهم‌تر از همه، خروج انرژی از پرونده سیاست و بدون اغراق در قیمت‌ها و تأمین حجم صادراتی که نیاز خانواده جهانی را برآورده کند.

نقش سازنده پادشاهی عربی سعودی در تلاش برای دستیابی به اجماع جهانی که عدالت در قیمت‌ها را محقق کند و حجم مطلوب نیازهای جهان به انرژی را تأمین نماید، فراموش‌ناپذیر است؛ با خنثی‌سازی انرژی و دوری آن از مسائل سیاسی و تبدیل آن به سلاحی برای خدمت به بشریت. دستاورد آن دوره، درمانی دائمی برای موضوع انرژی بود که دیگر جایگاهی در ملاحظات سیاسی نداشت. همه این دستاوردها بدون هیچ گونه رزرو از سوی هیچ طرفی محقق شد و از آن دوره استثنایی، اجماع نادر در جداسازی انرژی از مسائل سیاسی و احترام به آن به عنوان یک کالای استراتژیک که تمام جهان به آن نیاز دارد، حاصل گردید. در آن دوره، انرژی کاملاً از ملاحظات سیاسی خارج شد و به عنوان یک کالای استراتژیک نادر که بسیاری به آن نیاز دارند و اندکی آن را در اختیار دارند، ظهور کرد. همه علاقه‌مند به حفظ آن هستند و قیمت‌های آن در چارچوب مطلوب برای همه باقی ماند. از آن دوره ویژه، انرژی بدون آلودگی‌های سیاسی خارج شد و بر اساس رویکردی محافظه‌کارانه که هویت خود را در راضی نگه داشتن همه، غنی و فقیر، بزرگ و کوچک، عالم و جاهل، حفظ می‌کرد، پیش رفت. این مسیر بدون اختلال طی شد. در اینجا باید از مرحوم پادشاه فیصل بن عبدالعزیز، پادشاه پادشاهی عربی سعودی، به خاطر پیگیری مسیر مذاکراتی که میان بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان و بزرگ‌ترین تولیدکنندگان در جریان بود و تأثیر عاقلانه و میانه‌روی او در تسهیل دستیابی به توافق و تفاهم میان تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان که هر دو طرف را راضی می‌کرد و اهدافی که به دنبال آن بودند را محقق می‌ساخت، یاد و تمجید کنم. تاریخ دوره برجسته‌ای را در تحقق تفاهم و توافق میان بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان ثبت کرده است، با قناعت دو طرف به پایبندی به اصول توافق و در نظر گرفتن این توافق به عنوان سندی اساسی و بنیادین برای حفظ تداوم هماهنگی میان دو طرف. با این توافق که پس از مذاکرات خسته‌کننده حاصل شد، کشورهای تولیدکننده نفت و کشورهای مصرف‌کننده به توافق تاریخی دست یافتند که به عقدی تبدیل شد که هر دو طرف را شادمان می‌کرد و آنچه را که رضایت‌بخش و مطلوب آن‌ها بود، تأمین می‌نمود. از آن تاریخ، آرامش برقرار شد و قناعت به ضرورت حفظ سلامت آن تصمیم تاریخی عمیق‌تر گردید.

عبدالله بشاره