آیا منطقه وارد مرحله «نه جنگ، نه صلح» شده است؟
ویرایشگر امور بینالملل: منطقه در دور جدیدی از تشدید نظامی وارد شده است که در آن شکنندگی شدید «تفاهمنامه» و توقف آتشبس موقتی که چندان دوام نیاورد میان ایالات متحده و ایران آشکار گشت. در روز سهشنبه، تهران با هدف قرار دادن کشتیهای تجاری و نفتکشها در حین عبور از تنگه هرمز، صراحتاً به تفاهمات پایمال کرد. این هدفگیری مستقیم، اراده آشکار ایران برای آزمایش حد تحمل آمریکا و تحمیل واقعیتی دریایی و ژئوپلیتیک جدید از طریق زور اسلحه را نشان داد. پاسخ آمریکا سریع و قاطع بود؛ فرماندهی مرکزی ایالات متحده حملات هوایی گستردهای را علیه مواضع نظامی و زیرساختهای حیاتی در ایران انجام داد، همزمان با تصمیم سیاسی سختگیرانه برای لغو مجوز فروش نفت ایران، که هر دو طرف را به مربع رویارویی بازگرداند. اما ماجرا به اینجا ختم نشد؛ سناریوی رویارویی خشکآمیز در شب چهارشنبه تکرار شد؛ جایی که نیروی هوایی آمریکا به بمباراد اهداف حیاتی و پلتفرمهای موشکی در داخل ایران برای تضعیف توان دریایی آن ادامه داد. در مقابل، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی انتخاب کرد تا ناآرامیهای داخلی خود را از طریق حملاتی به کویت، بحرین و اردن صادر کند. نبرد شکستن ارادهها و سلاح تنگه: صحنه کنونی نشاندهنده تحولی عمیق در ماهیت درگیری در خاورمیانه است؛ «جنگ بزرگ» به مفهوم سنتی آن متوقف یا منجمد شده و راه را برای «جنگهای کوچک» و محاسبهشده باز کرده است که برجستهترین عنوان آن امروز «تنگه هرمز» است که به صحنهای بینالمللی برای شکستن ارادهها تبدیل شده است. رفتار میدانی اخیر نشان میدهد که ایران از تنگه نه تنها برای اهداف نظامی و استراتژیک، بلکه برای اعمال «سیاست باجگیری مالی» استفاده میکند؛ از طریق تلاش برای تحمیل عوارض عبور به کشتیها. ایران بر کنترل این مسیر آبی به عنوان یک گزینه استراتژیک غیرقابل بازگشت پافشاری دارد. تهران کشف کرده است که این کنترل از نظر اهمیت و اثرگذاری معادل داشتن «سلاح هستهای» است و از طریق آن قادر به خفه کردن اقتصاد کل جهان است. در لبه پرتگاه این صحنه تشدیدآمیز، سوال اساسی این است: واشنگتن و جهان چگونه با این رفتار ایران مواجه خواهند شد؟ آیا منطقه دوباره به آتش جنگ تمامعیار کشیده خواهد شد؟ فروپاشی سریع ترتیبات کاهش تنش، اساساً به دلیل فقدان ضمانتهای متقابل و الزامآور بین دو طرف است که «تفاهمنامه» را از یک پروژه صلح پایدار به یک «آتشبس موقت» تبدیل کرده است؛ وضعیتی که درهای عملیات نظامی را در هر لحظه ممکن است به روی کنترلهای خارج از دسترس باز کند. در این زمینه، به وضوح مشخص است که تهران در بازی «مذاکره کشسانی» مهارت دارد؛ او بر تداوم فضای مذاکرات طولانیمدت و آتشبسهای موقتی که به نفع منافعش است اصرار میورزد. این عملیات نظامی جاری را نمیتوان از میز دیپلماسی جدا دانست؛ نشانههای قوی وجود دارد که نشان میدهد این اقدامات در دسته «فشار خشن» برای بهبود شرایط مذاکره قرار میگیرند. تهران به دنبال رویارویی خودکشی نیست، بلکه به دنبال کسب برگهای برتری اضافی است. علیرغم تشدید مداوم، صحبت از فروپاشی نهایی و ریشهای مذاکرات بسیار زود است؛ هر دو طرف به وضوح از استراتژی «لبه پرتگاه» پیروی میکنند تا به دستاوردهای مذاکرهای دست یابند، نه اینکه وارد جنگی باز شوند که هیچکس نمیخواهد. گزینههای «پرهزینه» ترامپ: بر اساس گزارشی از روزنامه «نیویورک تایمز»، رئیسجمهور آمریکا، دونالد ترامپ، شرطبندی کرده بود که منافع اقتصادی رهبری ایران را به تغییر رفتار وادار میکند، اما با تداوم «منطق رویارویی» که در ایدئولوژی نظام ایران از سال ۱۹۷۹ ریشه دوانده است، مواجه شد. با فروپاشی آتشبس، ترامپ اکنون با سه مسیر روبرو است که تلخترین آنها و همه آنها پرهزینه هستند: ۱- تشدید گسترده نظامی: که ممکن است واشنگتن را به تلهای از جنگ منطقهای جدید بیندازد که هیچ حمایت داخلی آمریکا را ندارد. ۲- محاصره اقتصادی و دریایی بلندمدت: که نیازمند حضور نظامی آمریکا در خلیج فارس به صورت متمرکز و مستهلککننده برای بازدارندگی تهران است. ۳- پذیرش وضعیت «نه جنگ، نه صلح»: مبتنی بر دورهای متناوب و مستمر از حملات متقابل و مذاکرات بیهوده. در این راستا، روزنامه از ریچارد فانتین، رئیس اجرایی مرکز امنیت آمریکا (CNAS) نقل کرده است که تمام گزینههای موجود پیش روی واشنگتن امروز «جذاب نیستند». فانتین پیشبینی میکند که مرحله بعدی شاهد حملات متقابل با شدت پایین باشد که با میانجیگریهای دیپلماتیک و آتشبسهای شکننده همراه است، پیش از بازگشت مجدد به دور جدیدی از درگیری، و این صحنه را «نوسانی طولانی و سنگین بین جنگ سرد و جنگ گرم محدود» توصیف میکند. بر این اساس، میتوان گفت که منطقه در افق دید نزدیک به سمت صلح دائم و پایدار حرکت نمیکند، و در عین حال، در مسیر جنگ تمامعیار و ویرانگر نیز نیست. واقعبینانهترین سناریو، ورود به مرحلهای پیچیده با عنوان واحد «مدیریت درگیری» و نوسان میان سردی دیپلماسی و گرمای میدان است.
