واقعیت و جاه‌طلبی: «هرگز تلاش نمی‌کنم تا غیر از آنچه هستم باشم»

به گمانم این جمله، و به هیچ وجه جای تردید باقی نمی‌گذارد که باعث رکود ذهن می‌شود و تفکر را از بین می‌برد؛ همانند کسی که به آنچه دارد و آنچه هست قانع می‌شود. اما پرسشی که پس از این مقدمه کوتاه می‌خواهم مطرح کنم این است: ذهن کی به این مرحله از تسلیم می‌رسد؟ و چرا به این مرحله از تسلیم می‌رسد؟ و پرسش سوم: آیا ذهن با آنچه دارد و آنچه هست سازگار می‌شود؟ برای پاسخ به این پرسش‌ها باید اشاره کنم که آن مرحله ممکن است اجباری و ناشی از ناامیدی باشد، یا ممکن است نتیجه سرخوردگی‌هایی باشد که در طول سال‌ها شکل گرفته‌اند، یا ممکن است ناشی از ضربات و شکست‌هایی باشد که آن ذهن در زندگی عملی یا اجتماعی تجربه کرده است... بی‌شک فقر، جهل و بیماری از عوامل اصلی رسیدن به این مرحله هستند... پاسخ به سه پرسش: ۱. ذهن کی به این مرحله می‌رسد؟ ظرفیت‌های ذهن انسان محدودیت ندارند... گواه آن نبوغ فیلسوفان، نویسندگان، ادیبان، شاعران، متفکران و دانشمندان مخترع و توسعه‌دهنده است... اما این موضوع شامل همه ذهن‌ها نمی‌شود، به طوری که اگر در نردبان هوش دقیق تأمل کنیم، تفاوت میان ذهن‌ها را درک خواهیم کرد؛ از این رو، جامعه‌شناسان آن سطوح را از نابغه که در بالاترین پله نردبان است تا احمق که در پایین‌ترین پله قرار دارد، طبقه‌بندی کرده‌اند... در اینجا باید به توانایی ادراک مستقیم، قدرت مشاهده و توانایی خلق الگوهای فکری جدید اشاره کنم که در رشد هوش و ارتقای سطح آن نقش دارند. بنابراین نتیجه می‌گیرم که اندک‌هوشانی که فاقد توانایی شناختی، ادراک ضعیف و هوشیاری کم هستند، همان کسانی‌اند که به این مرحله از رضایت به وضعیت موجود می‌رسند. ۲. چرا ذهن به این مرحله از تسلیم می‌رسد؟ پس از پاسخ به پرسش اول، باید موارد زیر را اضافه کنم و با این پرسش آغاز کنم: آیا جهل و عقب‌ماندگی اجتماعی پایه‌ای برای رکود ذهن و از کار افتادن ظرفیت‌های آن تشکیل می‌دهند؟ با اطمینان و بدون هیچ تردیدی می‌گویم که آن عوامل نقش بزرگ و مؤثری در ذهن فرد و جامعه دارند، حتی برای افراد با هوش متوسط و کسانی که در بالاترین پله‌های هوش قرار دارند. بنابراین، ذهنی که تحت آن شرایط قرار گرفته و سطح هوش پایینی نیز دارد، طبیعی است که رکود و از کار افتادگی داشته باشد. ۳. آیا ذهن با وضعیت موجود سازگار می‌شود؟ به گمانم سازگاری ذهن با واقعیت، حالتی استثنایی است که ذهن سالم، صرف‌نظر از سطح هوش و توانایی ادراک و هوشیاری، آن را رد می‌کند... دلیل آن، به باور من، پنج حس «بینایی، شنوایی، بویایی، لامسه و چشایی» است که ابزارهای اصلی ادراک هستند و انسان از طریق آن‌ها با جهان خارج تعامل می‌کند و وجود را به ذهنیت انسان، صرف‌نظر از میزان هوشش، پیوند می‌دهند... شاید کسی بگوید: محیط، جامعه و وضعیت اجتماعی بر ذهن تأثیر می‌گذارند و دلیل این هستند که ذهن همان‌گونه که هست، باشد... این گفتار مطلقاً درست نیست، اما ممکن است بخشی از آن درست باشد... گواه آن عدم موفقیت نابغه در یادگیری است، اما وقتی محیط ذهنی که در آن قرار داشت به کلی و جزئی تغییر کرد... مثال «ادیسونِ ناموفق در صندلی‌های مدرسه» را می‌زنیم؛ چگونه وقتی محیط عمومی‌اش تغییر کرد، دگرگون شد... او صدها اختراع کرد و در رأس آن‌ها لامپ الکتریکی قرار داشت. بنابراین پس از همه این موارد، به این نتیجه رسیدیم که محیط و جامعه دو تأثیر دارند: منفی یا مثبت... و دو چیز اساسی را در تحول ذهن از حالت رکود به حالت حرکت فراموش نکنیم: تربیت و پرورش، و نگاه مثبتی که از پنج حس، همزمان یا جداگانه، سرچشمه می‌گیرد.