وکلای بی‌وجدان، در نگارش توییت‌ها استادند، نه در تنظیم قراردادها

در طول یک سال کامل، دفترهای وکالت ما شاهد تکرار یک نمایش بی‌معنی بودند؛ بازیگران آن تغییر می‌کردند، اما پیرنگ داستان یکسان باقی می‌ماند: کارمندان، مرد و زن، یکی پس از دیگری با شکایتی مشترک علیه همکارشان مراجعه می‌کردند که به گفته آن‌ها و مستنداتشان، به وعده‌فروشی مشغول بوده و سپس موکلینش را دیر متوجه می‌کرد که تنها دعوایی که در آن مهارت کسب کرده، دعوای دریافت حق‌الوکاله‌اش بوده است! اما آن همکار، همیشه در پلتفرم‌های شبکه‌های اجتماعی حضور دارد، پرچم صداقت را برافراشته، در مورد شرافت حرفه‌ای موعظه می‌کند و از تجربه کاری خود با زبانی سرشار از حکمت و فضیلت سخن می‌گوید. گویی برای پیگیران این تصور ایجاد می‌شود که او نه‌تنها به وکالت مشغول است، بلکه منصب «وجدان عمومی حرفه» را نیز بر عهده دارد! اما آنچه شاکیان از وقایع و مستندات ارائه می‌دادند، سیره حرفه‌ای کاملاً متفاوتی را روایت می‌کرد؛ سیره‌ای که در آن صاحب حق به متهم، موکل به قربانی و پرونده به ردپایی پس از چشم تبدیل می‌شود، در حالی که حق‌الوکاله‌ها تنها موردی هستند که ثابت می‌مانند و نه باطل می‌شوند و نه به دلیل مرور زمان ساقط می‌گردند! با این حال، من همچنان از پذیرش آن پرونده‌ها خودداری می‌کردم، به پایبندی بر یک اصل حرفه‌ای که ایجاب می‌کند تحقیق شود و بدون عجله به خصومت با همکار پرداخته نشود. هم‌حرفه‌ای بودن ایجاب می‌کند که انصاف رعایت شود، اما نباید به پرده‌ای تبدیل شود که پاسخگویی را پنهان کند یا به کسی مصونیت در برابر نقد و محاسبه بدهد. و عجیب‌تر اینکه، هرچه شکایات از رفتارهای او بیشتر می‌شد، فعالیت او در نوشتن توییت‌ها و انجام مصاحبه‌ها درباره اخلاق و صداقت نیز افزایش می‌یافت! گویی فضیلت نزد او یک خدمت الکترونیکی است: برای عموم به‌صورت رایگان منتشر می‌شود، اما لازم نیست در واقعیت اجرا شود. اگر این وقایع صحیح باشند، ما به سخنرانی‌های بیشتر درباره شرافت حرفه‌ای نیاز نداریم، بلکه به مقدار کمی از آن در برخورد با موکلین نیازمندیم. صداقت یک پست زیبا، یک مصاحبه رسانه‌ای یا عنوانی نیست که فرد به خود بدهد؛ بلکه رفتاری است که دقیقاً زمانی آشکار می‌شود که دوربین‌ها خاموش شوند و دنبال‌کنندگان خارج شوند. و پرسش باقی می‌ماند: چگونه با کسی روبرو شویم که پیش از جمع، لباس واعظ به تن دارد، اما با اولین معامله آن را برمی‌دارد؟ چگونه دیگر ضمیرها را بر اساس تعداد توییت‌ها اندازه‌گیری نکنیم و «گواهی‌های فضیلت» را به کسی ندهیم که سخن گفتن درباره آن را بهتر از عمل کردن به آن بلد است؟ راه‌حل تنها به تشدید نظارت دیجیتال محدود نمی‌شود، بلکه به آگاهی موکلانی نیاز دارد که فریب درخشش کلمات را نخورند و نهادهای نظارتی صنفی که در فعال‌سازی میله‌های پاسخگویی در برابر کسانی که به اعتماد طرفین دعوا و پاکی پیام عدالت تجارت می‌کنند، تردید نکنند. * مشاور حقوقی و وکیل دادگستری