آیین‌های پنهان در عصر روشنایی‌ها

در زمانی نه‌چندان دور، انسان می‌توانست لحظه‌اش را به‌کمال زیست، بدون آنکه نگران چشمی باشد که ناظر اوست. از سرِ شادیِ محض، شاد می‌شد؛ از روی اشتیاق، سفر می‌کرد؛ و با کسی که دوستش داشت، دیدار می‌نمود تا از گرمای ملاقات بهره‌مند شود و برخی از لحظاتش را در خلوت‌گاه‌های درون خود پنهان می‌کرد؛ گویی در عمر، اتاق‌های پنهانی وجود دارد که هیچ گذری به آن‌ها پا نمی‌گذارد. سپس شبکه‌های اجتماعی سر برآوردند و نه‌تنها ابزارهای ارتباطی ما را تغییر دادند، بلکه به عمق بیشتری نفوذ کردند: آن‌ها رابطه‌ی ما را با لحظه‌ی حال بازآرایی کردند. ما روزهایمان را با لنزی در ذهنمان سپری می‌کنیم. به مکانی زیبا می‌رسیم، اما پیش از حضورِ واقعی‌مان در آنجا، تصویربرداری آغاز می‌شود. بر سر میزِ غذا می‌نشینیم، پیش از آنکه مزه‌ی آن را بچشیم، به‌دنبال بهترین زاویه‌ی عکس‌برداری می‌گردیم. با عزیزانمان دیدار می‌کنیم، اما در لحظاتی که کافی بود دست‌هایمان به سوی یکدیگر دراز شود، دستانمان درگیر گوشی‌های هوشمند است. حتی جزئیاتی که پیش‌تر در حافظه‌ی انسانی سپرده می‌شدند، اکنون در حافظه‌ی دستگاه‌ها ذخیره می‌شوند. و در به‌اشتراک‌گذاری هیچ عیبی نیست؛ زیرا انسان ذاتاً دوست دارد روایت کند و به دیگران بگوید: «من اینجا بودم، این اتفاق افتاد، و من خوشبخت بودم.» اما مسئله زمانی آغاز می‌شود که به‌اشتراک‌گذاری، بازتابی از زندگی نباشد، بلکه خودِ زندگی به پروژه‌ای برای به‌اشتراک‌گذاری تبدیل شود. زمانی که ما انتخاب می‌کنیم چگونه زندگی کنیم، بر اساس قابلیتِ دیده‌شدنِ آن. و زمانی که پرسشی خاموش بر پرسش‌های بسیاری چیره می‌شود: «این در نگاه دیگران چگونه به نظر خواهد رسید؟» پرسشی که با پرسشِ صادقانه‌تری رقابت می‌کند: «این برای من چه معنایی دارد؟» کم‌کم، تماشاگران به فضاهایی نفوذ کردند که دعوت‌شده‌ی آن‌ها نبودند. شادی تماشاگر یافت، سفر تماشاگر یافت، موفقیت تماشاگر یافت، و حتی غم نیز تماشاگر خود را دارد. ما آغازهایمان را اعلام می‌کنیم، دستاوردهایمان را جشن می‌گیریم و جزئیات روزهایمان را به اشتراک می‌گذاریم، تا جایی که برخی از آن‌چه پیش‌تر با نجوا برای نزدیکان گفته می‌شد، اکنون در حضور غریبه‌هایی که نامشان را نمی‌دانیم، به‌صورت علنی بیان می‌گردد. و شاید بی‌رحم‌ترین پارادوکس این باشد که ممکن است در حالی که محاط به هزاران چهره‌ایم، احساس تنهایی کنیم. زیرا اعداد صمیمیت نمی‌سازند، لایک‌ها معادلِ مودت نیستند، و نظرات به معنای دلسوزی نیستند؛ و تعداد زیاد دنبال‌کنندگان به این معنا نیست که کسی واقعاً ما را می‌شناسد. مردم ممکن است بدانند کجا رفته‌ایم، چه خورده‌ایم، چه خریده‌ایم، و کدام کتاب را خوانده‌ایم، اما لزوماً نمی‌دانند چه چیزی سینه‌هایمان را سنگین می‌کند وقتی گوشی را کنار می‌گذاریم. دقیقاً در اینجا پارادوکس آشکار می‌شود. هرچه توانایی ما برای نمایش زندگی‌مان در برابر دیگران گسترده‌تر می‌شود، نیاز ما به حفظ بخشی از آن برای خودمان بیشتر می‌گردد. بنابراین، همه‌ی لحظات نیازی به عکس ندارند. و همه‌ی شادی‌ها نیازی به اعلام ندارند. و همه‌ی دستاوردها نیازی به تماشاگر ندارند تا دستاورد محسوب شوند. چیزهایی هستند که زیبایی‌شان با بیرون کشیدن از حریم خصوصی‌شان کمرنگ می‌شود، و لحظاتی هستند که ارزششان زمانی افزایش می‌یابد که کسی از آن‌ها آگاه نباشد. نشستن کنار کسی که دوستش داری، بدون آنکه به فکر گرفتن عکس باشی. سفر کردن و به کسی نگفتن که کجا رفته‌ای. موفق شدن و اجازه دادن تا خبر دیر به دست دیگران برسد، یا اصلاً به دست آن‌ها نرسد. غمگین بودن بدون آنکه به‌دنبال کلماتی بگردی که غمت را برای انتشار مناسب کند. شاید ما در این جهانی که ما را به‌طور مداوم به نمایش درمی‌آورد، نیاز به بازیافتن حقِ ساده‌یمان برای پنهان‌کاری داشته باشیم. اینکه چیزی را برای خودمان باقی بگذاریم که کسی نبیند. چیزی که با تعداد لایک‌ها سنجیده نشود، به نظر تبدیل نشود، و نیازی به صفحه‌نمایش نداشته باشد تا ثابت کند رخ داده است. زندگی‌ای که سزاوار زیستن است، لزوماً زندگی‌ای نیست که سزاوار نمایش باشد. و شاید زیباترین چیزی که می‌توانیم از زمانی بازیافتیم که لحظات تماشاگر نداشتند، کشف مجدد آن فضای آرامی باشد که در آن، چیزها به‌خاطرِ صرفِ زیستنِ ما، واقعی هستند. خندیدن بدون عکس‌برداری. عاشق شدن بدون اعلام آن. شاد بودن بدون توضیح دادن. و رها کردن بخشی از عمرمان برای خودمان. زیستنِ لحظه، پیش از آنکه به این فکر کنیم که در عکس چگونه به نظر خواهد رسید.