تخصص فقه و حقوق

وقتی تاریخ را آن‌گونه که خواننده می‌خواهد بخواند، می‌خوانند، در آن خواندن، سلیقه‌ای‌نگری، جانبداری و نادانی برتری می‌یابد؛ اما وقتی تاریخ را به روش صحیح، با تأمل و با استقراء علمی، از ابتدا تا انتها ریشه‌یابی کنیم و میان شباهت‌ها و تفاوت‌ها تمایز قائل شویم، وضعیت متفاوت است. در کشور عزیزمان کویت، رشته‌ی شریعت از ورود به حوزه‌های حقوقی مانند دادستانی و قضاوت حذف شد. دلیل این امر نه به‌خاطر عدم تفاوت این رشته است و نه به‌خاطر ناقص بودن آن، بلکه فرصت‌های شغلی برای رشته‌ی شریعت بیشتر است، در حالی که رشته‌ی حقوق صرفاً به جنبه‌های حقوقی محدود می‌شود. اما وقتی برخی افراد با فلسفه‌بافی می‌گویند که رشته‌ی «اصول فقه» در شریعت هیچ ارتباطی با حقوق ندارد، چنین شخصی از نظر علمی ناپخته و دارای دانش ناقص است و ارتباطی با حقوق ندارد. اگر از او بپرسیم که ما قانون و قانون اساسی کویت را از کجا گرفته‌ایم، پاسخ می‌دهد: از جمهوری عربی مصر. و مصر آن را از فرانسه گرفته است. و وقتی می‌پرسی: فرانسه قانون را از کجا گرفته است؟ آن‌گاه ساکت می‌شود و پاسخی ندارد! اما اگر از بیشتر دانشجویان شریعت بپرسی، پاسخ دقیق و ریشه‌ای می‌دهند و می‌گویند که فرانسه قانون را از شریعت، از طریق چیزی به نام «کد ناپلئون» (Code Napoleon) که از «موطأ مالک بن انس» گرفته شده، زمانی که ناپلئون حملات مشهور خود را علیه مصر آغاز کرد، اخذ کرده است. تا امروز، قانون مدنی فرانسه بر شریعت اسلامی استوار است، و همچنین قانون انگلیسی. در گذشته، دانشگاه‌های کشورهای عربی رشته‌ی شریعت و حقوق را در یک دانشکده قرار می‌دادند و این دو با هم ترکیب شده بودند تا اینکه دانشکده‌ی حقوق به‌تنهایی تأسیس شد و در اواخر دهه‌ی ۱۹۸۰ در کویت، این تفکیک حدوداً در سال ۱۹۸۱ میلادی انجام شد. دلیل بیان این مطالب این است که من در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری تخصص شریعت و حقوق را انتخاب کردم، وکالت می‌کنم، در دانشگاه کویت رشته‌ی شریعت و حقوق را مطالعه کرده‌ام و تمام دروس دانشکده‌ی شریعت و حقوق را می‌شناسم. تفاوت عمده‌ای میان رشته‌ی اصول فقه و حقوق وجود ندارد، مگر سه یا چهار درس. در رشته‌ی حقوق، دروسی الزامی در حوزه‌ی شریعت وجود دارد که جزو این رشته هستند، مانند «احوال شخصیه ۱»، «احوال شخصیه ۲»، «اصول فقه ۱»، «اصول فقه ۲»، و درس «فقه مواریث». تفاوت‌های احتمالی دیگر ممکن است ساده باشد، اما نام‌ها تنها از نظر اسمی متفاوت‌اند. همان‌طور که آموختیم و استقراء کردیم، شریعت جامع است و ریشه‌ی قانون است، و قانون اساسی کویت بر شریعت استوار است و شریعت منبع قدرت‌هاست، و قانون همواره به بازگشت به شریعت اشاره می‌کند. بنابراین هر کس غیر از این بگوید، یعنی نه خوانده است و نه مطالعه کرده است، و هر آنچه می‌گوید، سخنان بدون دلیل و مدرک است. اگر دروس را پیش او بگذاری، میان آن‌ها تمایز قائل نمی‌شود. در پایان، خداوند خالق، مصلح و کسی است که برای ما شریعت را قرار داده تا در اختلافات و صلح و برقراری عدالت به کتاب او و سنت پیامبرش رجوع کنیم.