شوک و الگوی تفکر

شوک ذهنی حالتی از هوشیاری و تحریک تفکر برای ایجاد الگوهای فکری سازگار با شوکی است که ناگهان ذهن را غافلگیر می‌کند؛ پس از یک واکنش شدید، الگوی فکری تک‌بعدی شکل می‌گیرد که با نوع شوک برخورد می‌کند. این الگو نشان‌دهنده واکنشی است که با شدت شوک برابر است و نتیجه‌ای اجتناب‌ناپذیر برای ذهن محسوب می‌شود؛ در چنین شرایطی، واکنش باید از نظر قدرت یا ضعف با شوک هم‌تراز باشد. برخی شوک‌ها آن‌قدر قوی هستند که ذهن توان تحمل آن‌ها را ندارد و در نتیجه ممکن است باعث ناراحتی، ترس و آشفتگی روانی-ذهنی شوند که به اختلال در ذهن یا روان یا هر دو منجر می‌گردد؛ این اختلال می‌تواند به صورت وسواس فکری-عملی، افسردگی موقت یا پایدار، یا هرگونه بیماری روانی یا قلبی ظاهر شود. این نوع شوک‌های شدید بر همه ذهن‌ها تأثیر نمی‌گذارند، بلکه تنها بر برخی از آن‌ها اثر می‌کنند. به نظر می‌رسد این امر ناشی از ناتوانی ذهن در جذب شوک باشد، زیرا ذهن قادر به تفکر درباره آن نیست تا بتواند آن را تحلیل و تجزیه کند و بدین ترتیب محتوای آن را با سرعتی که شدت آن را کاهش دهد، درک نماید. هرچه تجزیه و تحلیل شوک سریع‌تر انجام شود، ذهن بهتر می‌تواند آن را شناسایی و جذب کند تا از پیامدهای منفی آن بکاهد و پیامدهای مثبت آن را به گونه‌ای درونی کند که به واقعیتی زیست‌شدنی تبدیل شود که فرد از آن بهره‌مند و لذت ببرد، یا برعکس، بسته به نوع شوک. در هر دو حالت، این موضوع را «توانایی ذهن در جذب شوک و تبدیل آن به یک رویداد پیش‌آمده» می‌نامیم. معمولاً رویدادها در تمام مراحل زندگی انسان با او پیوند می‌خورند، چه منفی باشند و چه مثبت. این امر ارتباط تنگاتنگی با آگاهی کلی دارد که درک‌کننده تمام تجربیات انسان در سال‌های زندگی اوست. پس از آن، می‌توان دریافت که ذهن توانسته است عنصر غافلگیری را از خود دور کند و به سرعتی دست یابد که از طریق تحلیل و تجزیه، درک واقعی حاصل شود که هر آنچه رخ می‌دهد نه جدید است و نه خاص. شوک حالتی است که از زمان پیدایش انسان بر روی زمین، ذهن انسان را درگیر کرده و انواع متعددی دارد که به مکان و زمان مرتبط است. انسان در دوران معاصر با شوک‌هایی مواجه می‌شود که به‌شدت با شوک‌های انسان یک قرن پیش یا چند قرن قبل متفاوت است. برای مثال، انسان جنگل‌نشین در قرن‌های پیش، هیچ شوک یا ترسی از شیر احساس نمی‌کرد، زیرا با چنین حیواناتی زندگی و سازگار شده بود، در حالی که انسان شهری در عصر حاضر، اگر شیر رها شده باشد، دچار شوک شدید، وحشت و ترس می‌شود. مثال‌های فراوانی وجود دارد که جای ذکر همه آن‌ها در این مقاله نیست. اما پس از مثال فوق، تأکید می‌کنم که شوک‌های وارد بر ذهن بسیار متنوع و متعددند و تأثیر آن‌ها بر ذهن از نظر قدرت و ضعف متفاوت است. شوک از خبر آغاز می‌شود و به رویداد مستقیم یا غیرمستقیم ختم نمی‌گردد. به همین دلیل، روانپزشک یا متخصص علوم اجتماعی توانسته‌اند با ذهن شوک‌دیده برخورد کنند و شدت شوک وارد شده را از طریق تحلیل روان‌شناختی و اجتماعی خود شخص شناسایی نمایند.