آیا میاندیشیم... یا تکرار میکنیم؟
وارد جلسهای شدم و دیدگاهی را مطرح کرد که چنان با اعتمادبهنفس به نظر میرسید که به نظر میآمد اعتراض بر آن، نشانهای از جهل است. چند دقیقه نگذشت که جلسه پر از موافقان شد و استدلالها پیدرپی آمد تا آنجا که به حاضران خیال میشد حقیقت رسیده است. و پس از چند روز، جلسهای دیگر را حضور یافتم و دیدگاه همان را دیدم که به نقطه مقابل خود تبدیل شده بود؛ و شگفتانگیز آنکه همان چهرهها بودند که با تأیید سر تکان میدادند، همان شور در صداها میپیچید و همان اعتمادبهنفس بدون تغییر باقی مانده بود. در آن لحظه از خود نپرسیدم: کدام یک از این دو دیدگاه صحیحتر است؟ بلکه پرسیدم: آیا قانعسازی دنبال حقیقت بود یا دنبال آخرین کسی که سخن گفت؟ آن پرسش به من نشان داد که خطرناکترین چیزی که میتواند به عقل آسیب بزند، خطا کردن نیست، بلکه توقف از انجام وظیفهاش در حالی که گمان میبرد آن را انجام میدهد. تفکر کاری خستهکننده است، اما تکرار راحت؛ و بیان دیدگاهی آماده بسیار آسانتر از ساختن دیدگاهی نو است. به همین دلیل است که بسیاری از ایدهها به خاطر قویتر بودن گسترش نمییابند، بلکه به دلیل رایجتر بودن منتشر میشوند. و پارادوکس اینجاست که دروغ صریح اغلب هوشیاری را برمیانگیزد، اما ایدهای که در سکوت تکرار میشود، بدون مقاومت به ذهن راه مییابد. از تو نمیخواهد که آن را باور کنی، بلکه فقط کافی است بارها آن را بشنوی تا روزی برسد که گمان کنی خودت به آن رسیدهای، در حالی که در واقع آن ایده به تو رسیده است. به همین دلیل است که عبارات بسیاری را تکرار میکنیم بدون اینکه بدانیم اصلاً کی به آنها قانع شدیم. این تکرار در تربیت، مدیریت، سیاست، اقتصاد و روابط رخ میدهد تا از نظرات قابل بحث به مسلّماتی تبدیل شوند که نزدیک شدن به آنها دشوار است. و نه به این دلیل که با استدلال پیروز شدهاند، بلکه به این دلیل که با عادت پیروز شدهاند. و در اینجا تفاوتی آشکار میشود که استقلال عقل را میسازد. تفکر از پاسخ آغاز نمیشود، بلکه از شک در آن آغاز میشود. و به دنبال تأیید قانعسازی نیست، بلکه به دنبال چیزی است که ممکن است آن را نقض کند. اما تکرار، به اندازه اهمیت به آشنایی، به راستی ایده اهمیت نمیدهد. به همین دلیل ممکن است مردم در دیدگاههایشان متفاوت باشند، اما در روشی که آنها را پذیرفتهاند شبیه هم باشند. و شاید خطرناکترین کاری که تکرار انجام میدهد این باشد که آزادی انسان را سلب نمیکند، بلکه توهم آن را به او میبخشد. او گمان میکند که انتخاب کرده است، در حالی که تنها کاری که انجام داده این است که انتخابی را تکرار کرده که پیشتر دیگری برای او انتخاب کرده است. و وقتی از آن جلسه خارج شدم، نه دیدگاهی که پیروز شد و نه دیدگاهی که شکست خورد، ذهنم را مشغول نکرد. تنها یک پرسش همراه من ماند: چند ایده وجود دارد که گمان میکنم نماینده من هستند، در حالی که در واقع تنها پژواک طولانیمدت چیزی هستند که عادت به شنیدن آنها داشتهام؟
