کی کویت، ای وزیر محترم؟ نه فقط برای مشاغل نظارتی، بلکه برای حرفه آموزش و پرورش نیز
سیزده سال... و صحبت از بومیسازی آموزش و پرورش همچنان تکراری است، در حالی که وزرا تغییر میکنند و رهبریها دگرگون میشود، اما پرسش همان پرسش پیشین است: چه زمانی وعده به برنامه تبدیل میشود و برنامه به واقعیت؟ در طول بیش از سیزده سال، پرونده بومیسازی شغل معلمی در اظهارات مقامات وزارت آموزش و پرورش همواره حاضر بوده است، تا جایی که به یکی از موضوعاتی تبدیل شده که درباره آن بیشتر از آنکه نتایجش در عرصه واقعیت دیده شود، سخن گفته میشود. در سال ۲۰۱۲، وزارت آموزش و پرورش برنامهای را برای بومیسازی شغل معلمی در بازه دهساله، با همکاری دانشگاه کویت و سازمان آموزش فنی و حرفهای اعلام کرد که هدف آن تربیت نیروی انسانی بومی و کاهش وابستگی به معلمان خارجی بود. در سال ۲۰۲۲، دکتر حمد العدواني، وزیر پیشین آموزش و پرورش، تأکید کرد که وزارتخانه بر اساس دو مسیر مشخص در حال فعالیت است؛ نخست بومیسازی مشاغل نظارتی و دوم بومیسازی شغل معلمی، با تدوین برنامههایی که بسته به تخصص و میزان دسترسی به نیروی بومی متفاوت است. امروز، ما درباره برنامهای واضح برای بومیسازی مشاغل نظارتی میخوانیم که هدف آن رسیدن به بومیسازی کامل است؛ رویکردی که شایسته هرگونه تحسین است، زیرا حضور کادر بومی را در جایگاههای رهبری آموزشی تقویت میکند. اما پرسشی که منتظر پاسخ به هزاران شهروند است این است: برنامه بومیسازی شغل معلمی کجاست؟ معلم پایه و اساس فرآیند آموزشی است و سرمایهگذاری واقعی در آینده کشور محسوب میشود؛ بنابراین، صحبت درباره بومیسازی آموزش نباید محدود به مشاغل نظارتی باشد، بلکه باید از کلاس درس آغاز شود، جایی که نسلها ساخته میشوند و ذهنها شکل میگیرند. جناب وزیر... به سختی سالی میگذرد مگر اینکه درباره پایان خدمات تعدادی از معلمان غیر کویتی بخوانیم و در عین حال، درباره تمدید قراردادها برای تأمین نیازهای داخلی و خارجی سخن گفته شود. در اینجا پرسشی مشروع مطرح میشود: جایگزین بومی کیست؟ و چه زمانی به مرحلهای میرسیم که جستجو برای معلم در خارج از مرزها، گزینه اول نباشد؟ آمارهای رسمی نشان میدهد که تعداد اعضای هیئت آموزشی در وزارت آموزش و پرورش از ۱۰۴ هزار معلم و معلمه فراتر میرود، در حالی که تعداد غیر کویتیها حدود ۲۵ هزار نفر است. این بدان معناست که پروژه بومیسازی شغل معلمی تنها با اعداد انتزاعی سروکار ندارد، بلکه درباره تأمین تقریباً ۲۵ هزار فرصت شغلی برای شهروندان در میانمدت و بلندمدت صحبت میکند. این چند شغل نیست... بلکه یک شهرک شغلی کامل است که میتواند هزاران فارغالتحصیل کویتی را در صورت وجود یک برنامه ملی واضح برای تربیت، تأهیل و جایگزینی تدریجی آنها جذب کند. اما در مقابل، نکته مهمی وجود دارد که اغلب از بحثها غایب است. درصد کلی ممکن است گمراهکننده باشد. افزایش درصد کلی بومیسازی هیئت آموزشی ممکن است این تصور را ایجاد کند که پرونده به خوبی پیش میرود، در حالی که واقعیت کاملاً متفاوت است. زیرا برخی تخصصها بالفعل به درصدهای بومیسازی بسیار بالا رسیدهاند، یا حتی تقریباً به خودکفایی کامل دست یافتهاند، مانند پیشدبستانی و تربیت بدنی، در حالی که برخی دیگر همچنان چالش واقعی را تشکیل میدهند. ریاضیات، فیزیک، شیمی و برخی رشتههای علمی همچنان به شدت به معلمان غیر کویتی وابستهاند و دادهها نشان میدهد که درصد کویتیها در برخی از این رشتهها حتی به ۱۵ درصد نیز نمیرسد. در اینجا مشکل نهفته است. بومیسازی آموزش با درصد کلی سنجیده نمیشود... بلکه با تعداد کلاسهایی که یک معلم کویتی در آنها ایستاده است سنجیده میشود. موفقیت واقعی زمانی است که بگوییم درصد بومیسازی افزایش یافته، بلکه زمانی است که بتوانیم کمبود در رشتههایی را که مدارس ما واقعاً به آنها نیاز دارند، برطرف کنیم. چشمانداز چند سال پیش بر هماهنگی بین وزارت آموزش و پرورش، دانشگاه کویت و سازمان آموزش فنی و حرفهای برای تربیت معلمان بر اساس نیازهای وزارتخانه استوار بود. اما امروز، پس از گسترش چشمگیر مؤسسات آموزش عالی، این دیگر کافی نیست. پروژه بومیسازی آموزش باید یک پروژه ملی باشد که در آن وزارت آموزش و پرورش، وزارت آموزش عالی، دانشگاه کویت، دانشگاه عبدالله السالم، سازمان آموزش فنی و حرفهای، دانشگاههای خصوصی و همچنین برنامههای بورسیههای خارجی مشارکت کنند، به طوری که همه آنها بر اساس یک نقشه راه ملی واحد که نیازهای وزارت آموزش و پرورش را برای هر رشته مشخص میکند، نه فقط برای سال آینده، بلکه برای پنج تا ده سال آینده فعالیت کنند. غیرقابل تصور است که دانشگاهها همچنان تعداد زیادی فارغالتحصیل در رشتههای دارای مازاد تولید کنند، در حالی که مدارس در برخی رشتههای دیگر با کمبود مزمن دستوپنج نرم میکنند و سپس برای پر کردن این کمبود به قراردادهای خارجی متوسل شویم. تأسفبرانگیز است که فقدان شفافیت حتی برای نویسنده یا محقق را سخت میکند تا واقعیت بومیسازی را به دقت ارزیابی کند. گزارش سالانهای که نشان دهد: ? تعداد معلمان کویتی و غیر کویتی در هر تخصص کجاست؟ ? درصد بومیسازی در هر درس چیست؟ ? حجم نیاز در پنج و ده سال آینده چقدر است؟ ? چه زمانی به خودکفایی در هر تخصص میرسیم؟ اینها مطالبات رسانهای نیستند، بلکه ابزارهای اساسی برای برنامهریزی هستند و حق شهروند است که از آنها آگاه شود، به ویژه با توجه به اینکه آموزش یکی از بزرگترین بخشهای دولت است. دولت، با هدایتهای مقام عالیحضرت صاحب السمو امیر کشور، حفظه الله و رعاه، و پیگیری مقام عالیحضرت نخستوزیر، به سمت تقویت حضور کادر بومی در نهادهای مختلف دولتی حرکت میکند و ما شاهد بودهایم که تعدادی از نهادهای دولتی برنامههای زمانی واضحی برای بومیسازی اعلام کردهاند، و برخی حتی به درصد بومیسازی کامل رسیدهاند. از این رو، حق دارد شهروند بپرسد: اگر وزارت آموزش و پرورش توانسته است برنامهای واضح برای بومیسازی مشاغل نظارتی با درصد ۱۰۰٪ تدوین کند، چرا برنامه مشابهی برای بومیسازی شغل معلمی اعلام نمیکند؟ ما مخالف استفاده از تجربیات خارجی نیستیم، هرگاه نیاز ایجاب کند؛ تجربه قابل تقدیر است و منافع دانشآموزان بر هر چیز مقدم است. اما تکیه بر معلم خارجی باید یک مرحله گذار با آغاز و پایان مشخص باشد، نه واقعیتی دائمی که به دههها بکشد. جناب وزیر... اگر امروز فارغالتحصیل دانشکده آموزش، یا فارغالتحصیل دانشگاه کویت یا دانشگاه عبدالله السالم، یا یکی از فارغالتحصیلان دانشگاههای خصوصی، یا دانشجوی بورسیهای که تحصیلش به هزینه دولت است از شما بپرسد: «کی من جایگزین واقعی معلم خارجی خواهم بود؟» آیا پاسخ روشنی داریم؟ آیا نقشه راهی منتشر شده وجود دارد که بتواند آیندهاش را بر اساس آن بسازد؟ جوانان کویتی از تمایل به خدمت به وطنشان کم ندارند، اما به چشماندازی واضح و برنامهریزی نیاز دارند که خروجیهای دانشگاهها را به نیازهای مدارس متصل کند، تا فارغالتحصیل به جای تبدیل شدن به جستجوگر شغل، وزارتخانه همچنان به جستجوی معلم از خارج از کشور ادامه دهد. رسیدن به بومیسازی کامل شغل معلمی با یک تصمیم اداری محقق نمیشود، اما رویایی دور از دسترس نیز نیست. اگر دولت بتواند سالانه ۲۰۰۰ تا ۳۰۰۰ معلم کویتی را در رشتههای مورد نیاز جایگزین کند و پذیرش دانشگاهی و بورسیههای خارجی را بر اساس نیازهای واقعی هدایت نماید، کویت میتواند در عرض چند سال به خودکفایی در مهمترین شغلی که انسان را میسازد، دست یابد. بنابراین، چهار ابتکار عملی را پیش روی محضر جنابعالی میگذارم: ? اعلام یک برنامه ملی برای بومیسازی شغل معلمی تا سال ۲۰۳۵، رشته به رشته، با درصدهای پیشرفت سالانه منتشر شده. ? انتشار گزارش سالانه شفافیت شامل تعداد معلمان کویتی و غیر کویتی در هر تخصص، و درصدهای خودکفایی، کمبود و نیازهای آینده. ? ایجاد یک شورای ملی دائمی برای برنامهریزی آموزشی شامل وزارت آموزش و پرورش، وزارت آموزش عالی، دانشگاه کویت، دانشگاه عبدالله السالم، سازمان آموزش فنی و حرفهای، دانشگاههای خصوصی و نهادهای نظارت بر بورسیهها، برای یکسانسازی برنامهریزی در خروجیهای تربیت معلم. ? هدایت مجدد پذیرش دانشگاهی و بورسیههای تحصیلی به سمت رشتههایی که مدارس واقعاً به آنها نیاز دارند، به جای تداوم شکاف بین خروجیهای آموزش و نیازهای عرصه عمل. جناب وزیر، موفقیت در بومیسازی مشاغل نظارتی شایسته تحسین است، اما موفقیت بزرگتر زمانی خواهد بود که معلم کویتی گزینه اول باشد، نه آخرین راه حل. ما به دنبال مجوز جدیدی نیستیم، و نه وعدهای که با هر وزیر تکرار شود. بلکه به دنبال یک پروژه ملی واضح هستیم که با تربیت معلم کویتی آغاز شود و به رسیدن کویت به خودکفایی در شغلی ختم شود که مهمترین نقش را در ساختن انسان دارد. بومیسازی واقعی نه با تعداد قراردادهای لغو شده، بلکه با تعداد معلمان کویتی که تربیت شدهاند، به خوبی تأهیل شدهاند و فرصت ایستادن در برابر فرزندان ما در کلاسهای درس به آنها داده شده است، سنجیده میشود.
