شطرنج: چهره‌ی دیگر زندگی

روزی یکی از دوستانم به من گفت که با مردم همان‌گونه رفتار می‌کند که یک بازیکن شطرنج با مهره‌هایش رفتار می‌کند. و از آنجا که من به عنوان کسی که نه تنها تحسینش نمی‌کنم، بلکه شگفت‌زده‌اش می‌شوم، انتقادات زیادی به او دارم، در ابتدا گمان کردم حرفش تنها نوعی مغرورانه‌گویی ساده‌لوحانه است و سعی دارد باهوش‌تر از آنچه هست به نظر برسد. اما... و همان‌طور که همیشه عمل می‌کنم، به اولین برداشت اکتفا نمی‌کنم... کنجکاوی مرا برانگیخت، زیرا من از کسانی‌ام که عادت دارم آنچه به دردشان می‌خورد بردارند و بقیه را رها کنند. پس شروع به جستجو کردم، نه برای یافتن آن مرد، بلکه برای یافتن خودِ ایده. در مورد ریشه بازی شطرنج، فلسفه آن و قوانین حاکم بر آن تحقیق کردم... و سپس خودم را در حال مقایسه آن با آنچه هر روز در زندگی‌مان رخ می‌دهد یافتم... و دریافتم که شباهت بین آن‌ها بسیار عمیق‌تر از آنچه تصور می‌کردم است. در شطرنج، همان‌طور که در زندگی، همه مهره‌ها با ارزش یکسان، حرکت یکسان و نوبت یکسان شروع نمی‌کنند. هر مهره محدودیت‌ها، نقاط قوت و نقاط ضعف خود را دارد و زمان‌هایی وجود دارد که مؤثر می‌شود و زمان‌هایی که تنها یک بار اضافی می‌شود. و مهم‌تر از همه، بازی با داشتن قوی‌ترین مهره‌ها تعیین نمی‌شود، بلکه با مدیریت خوب آن‌ها تعیین می‌شود. شاید اولین چیزی که توجه مرا جلب کرد این بود که شاه، که مهم‌ترین مهره روی صفحه است، تنها یک قدم حرکت می‌کند، با این حال تمام جنگ حول او می‌چرخد. در آن لحظه فهمیدم که ارزش با آنچه می‌توانید انجام دهید اندازه‌گیری نمی‌شود، بلکه با آنچه نشان می‌دهید اندازه‌گیری می‌شود. چقدر انسان وجود دارد که اثری دارد که سقوطش فروپاشی همه اطرافیان را به همراه دارد. اما ملکه، که دارای نفوذ واقعی است، در هر جهتی حرکت می‌کند، به جایی می‌رسد که دیگران نمی‌توانند برسند و بسیاری از نبردها را تعیین می‌کند. گویی بازی به ما می‌گوید که بزرگ‌ترین نعمت‌ها زمانی آشکار می‌شوند که زندگی با خرد و آزادی مدیریت شود. سپس به سربازان فکر کردم... ساده‌ترین مهره از نظر بسیاری... که تنها یک قدم به آرامی حرکت می‌کنند و بیشتر از دیگران فدا می‌شوند... اما بازی رازی برای آن‌ها پنهان دارد که تنها صبوران به آن توجه می‌کنند... اگر سرباز به انتهای صفحه برسد، دیگر سرباز نیست، بلکه می‌تواند به هر مهره‌ای که بخواهد تبدیل شود. چقدر این شبیه انسانی است که از صفر شروع می‌کند و همه او را مسخره می‌کنند و فکر می‌کنند که همیشه در صف‌های عقب خواهد ماند، در حالی که هر روز یک قدم کوچک برمی‌دارد که جلب توجه نمی‌کند تا زمانی که به جایی برسد که همه چیز را تغییر دهد. در مقابل، کسانی هستند که در پتانسیل برتری دارند اما در ابتدای راه خود را از دست می‌دهند. و در شطرنج نیز، شما به دلیل حمله مداوم یا دفاع مداوم پیروز نمی‌شوید... بلکه به دلیل اینکه می‌دانید چه زمانی این کار را انجام دهید و چه زمانی آن کار را انجام دهید... زندگی متعلق به قوی‌ترین یا سریع‌ترین نیست، بلکه متعلق به کسی است که قبل از حرکت دادن یک مهره، صفحه را خوب می‌خواند. و چقدر بازی‌ها به دلیل حرکتی که صاحب آن فکر می‌کرد کوچک است، به پایان رسیده‌اند، و همچنین زندگی ما. یک تصمیم گذرا... کلمه‌ای که در لحظه خشم گفته شد... شراکتی که بررسی نشده بود... اعتمادی که در جای نامناسب قرار گرفت... ممکن است همه این‌ها تنها یک «حرکت» باشند... اما قادر به تغییر نتیجه کل بازی هستند. و همچنین فهمیدم که بازیکن ماهر از دست دادن یک مهره متنفر نیست، زیرا به آنچه بعد از آن می‌آید نگاه می‌کند، در حالی که مبتدی به هر مهره‌ای می‌چسبد تا زمانی که کل بازی را از دست می‌دهد در حالی که سعی می‌کند یکی را نجات دهد. و این کاری است که ما اغلب در زندگی‌مان انجام می‌دهیم: به رابطه‌ای که به پایان رسیده یا شغلی که هدفش را از دست داده یا ایده‌ای که زمانش گذشته می‌چسبیم و بنابراین عمرهای کاملی را از دست می‌دهیم زیرا یاد نگرفته‌ایم چه زمانی عقب‌نشینی کنیم، چه زمانی فدا کنیم و چه زمانی صفحه را ببندیم. سپس سوال دیگری به ذهنم رسید... چه اگر بیشتر مشکلات ما به این دلیل نیست که صفحه علیه ماست، بلکه به این دلیل است که ما بازی دیگری را بازی می‌کنیم؟ سعی می‌کنیم مانند شاه باشیم در حالی که برای درخشیدن مانند اسب خلق شده‌ایم... یا حرکت فیل را تقلید می‌کنیم در حالی که تنها راه قلعه را داریم... بنابراین عمرهایمان را صرف مقایسه خود با مهره‌هایی می‌کنیم که برای حرکت به روشی متفاوت خلق شده‌اند. و شاید به همین دلیل است که حکمت در قوی‌ترین مهره روی صفحه بودن نیست، بلکه در این است که بدانید شما چه مهره‌ای هستید و نقش خود را با مهارت انجام دهید. و بنابراین فهمیدم که آن مرد کاملاً اشتباه نبود، بلکه حامل پیام مهمی برای من بود... و اشتباه در این نبود که با زندگی مانند یک صفحه شطرنج رفتار کنیم، بلکه در این بود که با انسان‌ها مانند مهره‌هایی رفتار کنیم که چگونه می‌خواهیم حرکت می‌دهیم و نتایجی را که فقط ما را راضی می‌کند انتظار داریم. زیرا آن مهره‌ها... درست است که قلب ندارند... اما انسان‌ها وقتی احساس می‌کنند، عاشق می‌شوند، خیانت می‌بینند و می‌بخشند، تمام قوانین بازی را تغییر می‌دهند... و به همین دلیل زندگی بسیار پیچیده‌تر از هر صفحه شطرنجی خواهد بود. و اکنون... وقتی به پسر کوچکم نگاه می‌کنم که در حال بازی شطرنج است... و در پیروزی بر خواهرش که تازه شروع به رمزگشایی از بازی کرده است، مهارت نشان می‌دهد... تنها می‌توانم از ته دل بخندم و با او شوخی کنم و بگویم به نظر می‌رسد آینده‌ای روشن داری... زیرا کسی که زودتر شروع به فهمیدن قوانین بازی می‌کند، بعداً برای خواندن الگوهای انسان‌ها آسان‌تر خواهد بود... و از آنجا که زندگی در بسیاری از موقعیت‌هایش تا حد زیادی شبیه بازی شطرنج است، نیاز به صبر، قضاوت خوب و خواندن آنچه پشت حرکت است دارد و درک اینکه هر قدم احتمالات جدیدی را باز می‌کند و هوشمندی در این نیست که بر دیگران پیروز شوید، بلکه در این است که بدانید چه زمانی حرکت کنید، چه زمانی منتظر بمانید و چه زمانی از کسی که شایسته است در نزدیک‌ترین محیط به قلب‌هایمان بماند، محافظت کنید... کسانی که پادشاهان بازی در داستان ما هستند... و این‌ها کسانی هستند که در شطرنج و همچنین در زندگی پیروز می‌شوند و با آن‌ها ما همیشه برنده می‌شویم... و با حضور آن‌ها، تراز مقایسه متعادل می‌شود.