محرک هوش مصنوعی... سرمایهگذاری در نیازهای انرژی هوش مصنوعی
مراکز داده در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۸۵ تراتیواتساعت (TWh) انرژی مصرف کردند، که معادل حدود ۱.۵ درصد از کل مصرف برق جهانی است (بر اساس آژانس بینالمللی انرژی). اما مهمتر از سهم فعلی، سرعت رشد آن است. بر اساس برآوردهای اصلی آژانس بینالمللی انرژی، مصرف برق مراکز داده بیش از دو برابر خواهد شد و به حدود ۹۴۵ تراتیواتساعت در سال ۲۰۳۰ خواهد رسید؛ رقمی که کمی بیشتر از کل مصرف فعلی ژاپن است و پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۵ به ۱۲۰۰ تراتیواتساعت برسد.
ایالات متحده با حدود ۴۵ درصد از کل مصرف برق مراکز داده در جهان، در رتبه اول قرار دارد و پس از آن چین با حدود ۲۵ درصد و اروپا با حدود ۱۵ درصد قرار دارند (بر اساس آژانس بینالمللی انرژی). اگرچه برآوردها درباره حجم مصرف برق مراکز داده در ایالات متحده تا سال ۲۰۳۰ متفاوت است، اما همه آنها بر یک روند صعودی قوی توافق دارند. برآوردهای آزمایشگاه ملی لارنس برکلی نشان میدهد که مراکز داده ممکن است حدود ۱۱.۸ درصد از کل تقاضای برق را تشکیل دهند (در بازهای بین ۹.۵ تا ۱۵.۳ درصد)، در حالی که مؤسسه تحقیقات برق (EPRI) این نسبت را بین ۹ تا ۱۷ درصد تخمین میزند. از سوی دیگر، مکنزی پیشبینی میکند که این رقم بین ۱۱ تا ۱۲ درصد خواهد بود.
نکته متناقض این است که این برآوردها از سطحی که در حال حاضر تنها ۳ تا ۵ درصد است، آغاز میشوند که نشاندهنده سرعت رشد استثنایی این بخش است. پس از آنکه مصرف برق مراکز داده تنها چند سال پیش سهمی حاشیهای از تقاضای ملی را تشکیل میداد، اکنون نامزد آن است که در سالهای آینده حدود یکهشتم از کل تقاضای برق ایالات متحده را به خود اختصاص دهد.
با وجود گستره وسیع پیشبینیها و وابستگی نتیجه نهایی به مجموعهای از عوامل، سناریوی پایه و محتملتر نشاندهنده افزایش چندباره مصرف در چهار تا پنج سال آینده است.
این تقاضا، صنعت را از یک حوزه مجازی و ناملموس به یک صنعت کاملاً مادی تبدیل میکند. اجرای گسترده هوش مصنوعی نیازمند تولید انرژی، خطوط انتقال، ترانسفورماتورها، سیستمهای خنککننده، آب و زمین است؛ موضوعی که دامنه سرمایهگذاری را فراتر از یک گروه محدود از شرکتهای فناوری گسترش میدهد.
از نظر تولید انرژی، هیچ منبع سوخت واحدی بر بازار تسلط ندارد. آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی میکند که انرژیهای تجدیدپذیر حدود نیمی از رشد تقاضای مراکز داده را تأمین کنند که تا سال ۲۰۳۵ بیش از ۴۵۰ تراتیواتساعت اضافه خواهد کرد؛ امری که با توجه به کوتاه بودن دورههای ساخت و کاهش هزینهها امکانپذیر است. گاز طبیعی بخش عمدهای از سهم باقیمانده را پوشش میدهد، بهویژه در ایالات متحده که سیاستها و تأمین ارزانقیمت، آن را پشتیبانی میکنند. انرژی هستهای نیز در افق زمانی طولانیتری نقش ایفا میکند؛ صنعت با احیای علاقه به راکتورهای کوچک ماژولار (SMRs) که واحدهای فشردهای هستند که به صورت مرحلهای ساخته میشوند، همراه است و پیشبینی میشود ظهور آنها از سال ۲۰۳۰ آغاز شود (بر اساس آژانس بینالمللی انرژی). منافع این تحول بین شرکتهای خدمات رسانی برق، تولیدکنندگان انرژی مستقل، زنجیرههای تأمین گاز و هستهای و سازندگان تجهیزات توزیع میشود.
همچنین شبکههای برق به یکی از موانع اصلی توسعه تبدیل شدهاند که این امر به نفع نهادهایی است که قادر به ارائه راهحلهای کارآمد برای این چالشها هستند. توسعه خطوط انتقال جدید در اقتصادهای پیشرفته به بازهای بین چهار تا هشت سال زمان نیاز دارد و علاوه بر این، دورههای انتظار برای ترانسفورماتورها و کابلها در سه سال گذشته دو برابر شده است.
در مقابل، تجهیزات صنعتی که زمانی بخش ناچیزی از تولید صنعتی را تشکیل میدادند، ناگهان با کمبود مواجه شدهاند. در همین حال، شرکتهای خدماتی و تأسیساتی که همواره به عنوان داراییهای دفاعی با رشد کند شناخته میشدند، مجدداً ارزیابی میشوند؛ چرا که تقاضا برای نخستین بار پس از دههها رو به رشد نهاده است. همچنین، هوش مصنوعی میتواند بخشی از فشار ناشی از این موضوع را کاهش دهد. بر اساس تخمینهای آژانس بینالمللی انرژی، مدیریت شبکههای برق با کمک هوش مصنوعی میتواند تا ۱۷۵ گیگاوات از ظرفیت انتقال را آزاد کند، بدون آنکه نیاز به احداث خطوط جدید باشد.
حجم این هزینهها در حال بازتعریف شیوه تأمین مالی این پروژههاست. مبلغی حدود ۳.۹ تریلیون دلار برای پنج سال آینده، آنقدر بزرگ است که تنها از طریق بودجه شرکتها قابل پوشش نیست.
این شکاف بین جاهطلبیها و جریانهای نقدی داخلی، سرمایههای خارجی را به خود جذب میکند. در اینجا موضوع هوش مصنوعی با بازارهای خصوصی تلاقی یافته و نسبت به هرگونه پیشبینی تقاضا، اهمیت بیشتری برای سبد داراییها پیدا میکند. بر اساس دادههای فانگارد، میانگین کل انتشار اوراق بدهی سالانه پنج شرکت فناوری بزرگ (هایپرسکیلر) بین سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ حدود ۳۵ میلیارد دلار در سال بود، اما این رقم در سال ۲۰۲۵ به ۹۳ میلیارد دلار و در هفت ماه نخست سال ۲۰۲۶ به حدود ۱۳۲ میلیارد دلار رسید.
تخمینهای گستردهتری که شامل سازندگان تراشه، توسعهدهندگان و شرکتهای خدماتی میشوند، چندین برابر بالاتر هستند. شرکتهایی که چند سال پیش دارای مازاد نقدی ساختاری بودند، امروزه در زمره بزرگترین وامگیرندگان بازار قرار گرفتهاند.
ساختارهای تأمین مالی جدیدی در کنار اوراق بدهی ظاهر شدهاند. در اوت ۲۰۲۶، شرکت اینویدیا اعلام کرد که با بسیاری از مدیران داراییهای جهانی شراکت کرده است تا پلتفرمهایی را راهاندازی کنند که هدف آنها جذب بیش از ۵۰۰ میلیارد دلار از سرمایه سرمایهگذاران است. این امر به اپراتورهای ابری و مؤسسات، منابع تأمین مالی اختصاصی برای سیستمهای مبتنی بر فناوری «اینویدیا» اختصاص میدهد. این ترتیبات، توان محاسباتی را به عنوان زیرساخت تولیدی که قادر به کسب درآمد بلندمدت و مرتبط با نرخهای استفاده است، در نظر میگیرند. اگرچه اجرا هنوز در مراحل اولیه است، اما نشان میدهد که فرآیند گسترش، سرمایههایی را جذب میکند که به طور سنتی با بخشهای انرژی، حملونقل و املاک مرتبط بودهاند.
برای سبد داراییهای متنوع، مواجهه واقعی و بزرگتر با این بخش ممکن است در زیرساختها، اعتبارات خصوصی و داراییهای فیزیکی نهفته باشد، نه اینکه صرفاً به سهام فناوریهای فهرستشده در بازارهای مالی محدود شود.
این صرفاً یک داستان آمریکایی نیست؛ حرکت به سمت بازارهای خارجی به طور مستقیم سرمایهگذاران در این منطقه را تحت تأثیر قرار میدهد. آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی میکند که بیش از نیمی از انرژی مصرفی توسط مراکز داده، خارج از ایالات متحده خواهد بود؛ چرا که اپراتورها به دنبال تأمین انرژی، زمین و کنترل بیشتر بر منابع محاسباتی هستند.
در اینجا کشورهای حاشیه خلیج فارس به عنوان یکی از بزرگترین بهرهبرداران از این تحولات جهانی خودنمایی میکنند. شرکت «هیومین» (HUMAIN) در عربستان سعودی در حال توسعه ظرفیتی برای مراکز داده هوش مصنوعی به میزان ۱.۹ گیگاوات تا سال ۲۰۳۰ و رسیدن به ۶.۶ گیگاوات در سال ۲۰۳۴ است. در همین حال، امارات متحده عربی اعلام کرده است که مجتمعی در ابوظبی با ظرفیت ۵ گیگاوات ایجاد میکند که از بزرگترین پروژههای مراکز داده هوش مصنوعی خارج از ایالات متحده محسوب میشود. قطر نیز سرمایهگذاریهای کلانی را برای گسترش ظرفیتهای خود در زمینه مراکز داده در مقیاس بزرگ اختصاص داده است. این منطقه از مزایای رقابتی متعددی برخوردار است که شامل هزینههای نسبی پایین انرژی، توسعه زیرساختهای ارتباطی و موقعیت جغرافیایی استراتژیک آن است که دسترسی به بخش وسیعی از جمعیت جهان را امکانپذیر میسازد. برای سرمایهگذاران منطقهای، این تحولات فرصتی استثنایی برای بهرهبرداری از یکی از مهمترین روندهای ساختاری جهانی فراهم میکند که در محیط مستقیم آنها شکل میگیرد و رشد مییابد.
با این حال، مسیر این رشد بدون چالش نیست و نیازمند ارزیابی دقیق خطرات همراه با آن است.
اولین خطر در سطح تقاضا نهفته است؛ زیرا پیشبینیهای مربوط به مصرف برق مرتبط با هوش مصنوعی بر پایه فرضیاتی درباره نرخ پذیرش فناوری، توانایی آن در ایجاد درآمد و سطوح کارایی عملیاتی استوار است. این متغیرها ممکن است با گذشت زمان تغییر کنند، به ویژه اگر پیشرفتهای سریع در طراحی تراشههای الکترونیکی و مدلهای هوشمند منجر به کاهش مصرف انرژی با سرعتی بیشتر از انتظار شود.
خطر دوم به کارایی اجرا مربوط میشود. چالشهای مرتبط با اتصال پروژهها به شبکههای برق، طولانی بودن دورههای تأمین تجهیزات اصلی و کمبود نیروی انسانی متخصص میتواند منجر به تأخیر در اجرای بسیاری از پروژهها شود. برآوردهای آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد که بخش قابل توجهی از ظرفیتهای برنامهریزی شده برای افزودن به مراکز داده، به دلیل این عوامل در معرض خطر تأخیر قرار دارند.
خطر سوم در جنبه مالی نهفته است؛ زیرساختهای پشتیبان هوش مصنوعی نیازمند سرمایهگذاریهای کلان سرمایهای هستند که باعث میشود بازدههای آینده به شدت به هرگونه انحراف از فرضیات پایه حساس باشند. همچنین بعد اجتماعی و نظارتی نیز به همان اندازه حائز اهمیت است؛ رشد سریع تقاضا برای برق، اگر به طور کارآمد مدیریت نشود، میتواند منجر به افزایش هزینههای انرژی برای خانوارها و شرکتها شود که این امر ممکن است نیازمند مداخله و نظارت تنظیمی بیشتری باشد.
با وجود اهمیت این خطرات، آنها روند کلی رشد فعلی در این بخش را تغییر نمیدهند، بلکه بر ضرورت برخورد با آن به عنوان یک فرصت سرمایهگذاری بلندمدت در حوزه زیرساخت تأکید میورزند. بنابراین، رویکرد متعادلتر ممکن است ساخت سرمایهگذاریهای سنجیده و متنوع در زنجیره ارزش مختلف باشد، به جای تمرکز بر شرطبندی مستقیم بر تعداد محدودی از شرکتهایی که ممکن است در مسابقه هوش مصنوعی پیشرو باشند.
• انتظار میرود تقاضای جهانی برای برق مراکز داده بیش از دو برابر شود، از حدود ۴۸۵ تيراوات-ساعت در سال ۲۰۲۵ به حدود ۹۴۵ تيراوات-ساعت تا سال ۲۰۳۰، در حالی که سهم ایالات متحده از مصرف ملی انرژی به حدود ۹ تا ۱۷ درصد تا سال ۲۰۳۰ خواهد رسید، در مقایسه با حدود ۴ تا ۵ درصد در حال حاضر.
• تأمین این تقاضا در آینده بر پایه انرژیهای تجدیدپذیر، گاز طبیعی و انرژی هستهای استوار خواهد بود که این امر باعث احیای شرکتهای خدمات عمومی، تجهیزات انرژی و زیرساختهای شبکه به عنوان بخشهای رو به رشد پس از دههها رکود میشود.
• حجم سرمایهگذاریهای پیشبینیشده تا سال ۲۰۳۰ آنقدر بزرگ است که ترازنامههای شرکتهای فناوری به تنهایی توانایی تأمین مالی آن را ندارند؛ این امر راه را برای ورود سرمایهگذاران زیرساختی، اعتبارات خصوصی و داراییهای فیزیکی به جای تکیه صرف بر سهام فناوریهای ثبتشده در بورس، هموار میکند.
• منطقه خلیج فارس به عنوان یک مرکز اصلی در جریان انتقال ظرفیت از ایالات متحده به سایر نقاط جهان برجسته شده است که به سرمایهگذاران منطقهای فرصت میدهد تا با دسترسی نزدیک به خانههایشان، در معرض روندهای جهانی قرار گیرند.
• خطرات واقعی هستند: عدم قطعیت گسترده درباره حجم تقاضا برای هوش مصنوعی، موانع شبکهای و تجهیزات، و نیاز شدید به سرمایه در گردش، همگی عواملی هستند که رویکردی بلندمدت و متنوع را به جای شرطبندیهای متمرکز و مستقیم توجیه میکنند.
