بیروت در حافظه نواف سلام آرام میگیرد
در حالی که در بیروت به دنبال او بودم، کلماتش پیش از دوربینش میآمدند؛ دوربینی که هویتش را با آن رنگآمیزی کرده بود. همکارم نبیل اسماعیل، با لنز دوربینش به دنبال حرکت سیاسی میدوید و در برابر چهرههای سرشناس دولتمردان میایستاد، گویی صدایی بیطرف است که تو را با دوربینش به دنیاهایی میبرد که خود ساخته است؛ دنیاهایی که از طریق حضور روزمرهاش، چابکی در جابجاییها و چشمی که هدف را از دست نمیدهد، کسب تجربه کرده است.
چشمهایم به «قطعهای ادبی» افتاد که او پیش از دوربینش با قلمش نوشته بود. احساس میکردم که زبانگوی افکار عمومی گستردهای است که منتظر تحقق دولت وعدهداده شده است. این متن به شرح زیر بود:
«از بالکن ورودی کاخ ریاستجمهوری، نخستوزیر نواف سلام برای لحظهای توقف کرد، دستش را برای سلام بالا برد و لبخندی فرستاد که دوربین من آن را ثبت کرد. این نما برای من فراتر از یک سلام گذرا میان نخستوزیر و لنزی بود که او را دنبال میکرد و روز به روز از تصویر سیاسی لبنان مستندسازی میکرد. گویی آن مرد از آن بالکن، دوباره به بیروتی که از دیرباز دوستش داشت، نگاه میانداخت؛ زمانی که در مقام قدرت نبود، بلکه دانشجویی بود که به دنبال آن در میان کتابها میگشت.
و امروز دوستم، دکتر نادر سراج، مرا به پاریس در سال ۱۹۷۹ بازگرداند؛ زمانی که او و نواف سلام همکلاسی در دانشگاه سوربن بودند. سراج روایت میکند که سلام شیفتهی مطالعه، خواندن و جستجو در میان قفسههای کتابخانههای قدیمی بود. در یکی از گشتوگذارهای فرهنگیاش، به یک کتاب تاریخی درباره گویشهای بیروتی برخورد کرد که در سال ۱۹۱۱ چاپ شده بود. دکتر نادر ادامه داد: آن را خرید و به من هدیه داد و روی آن جملهای تشویقآمیز نوشت که آیندهی آکادمیک او را پیشبینی میکرد: «پیشاپیش تبریک برای رساله دکتری»، و مرا به نوشتن درباره بیروت ترغیب کرد.
حدود پنج دهه از آن داستان پاریسی گذشت و بیش از یک قرن از کتاب گویشهای بیروت. شهر بسیار تغییر کرده و موقعیتها، نقشها و چهرهها دگرگون شدهاند، اما چیزی از آن داستان در جای خود باقی مانده است: رابطه با بیروت.
دانشجویی که روزی به دنبال بیروت در میان صفحات کتابهای قدیمی در پاریس بود، امروز به عنوان نخستوزیر بر بالکن کاخ ریاستجمهوری ایستاده و به شهر از قلب آن، به شهری که تاریخ درهایش را به سوی علم، قانون، فرهنگ، آزادی و مهماننوازی گشوده است، نگاه میاندازد.
و هنگامی که دستش را با لبخند به سوی دوربین من بالا برد، گمان کردم که نه تنها در حال فیلمبرداری از نخستوزیری هستم که به لنز سلام میکند، بلکه در حال ثبت تلاقی دو زمان در یک تصویر هستم: دانشجوی دیروز که شبهای پاریسیاش را به جستجوی میراث فرهنگی بیروت گذراند و نخستوزیر امروز که از بالکن کاخ ریاستجمهوری بر آن شهر نظارهگر است.
شهری که روزی در میان کتابها به دنبال آن بود، امروز از پنجره قدرت، روزها، چهرهها و تحولات آن را میخواند. و دوربین من این لحظه را در حافظهی تصویر سیاسی ثبت کرد.»
