رقابت هوش مصنوعی، غولهای فناوری را تحت فشار بدهی قرار میدهد
هزینهگذاری دیوانهوار بر روی هوش مصنوعی (AI) معادله جدیدی را در صنعت فناوری آشکار کرده است؛ به طوری که دیگر مدلهای کسبوکار سبکدار و با جریان نقدی بالا، مانند جستجوی الکترونیکی، تجارت الکترونیک و پلتفرمهای شبکههای اجتماعی، برای رهبری بازار کافی نیستند و جای خود را به سرمایهگذاریهای کلانی دادهاند که نیازمند منابع مالی عظیمی هستند که تنها تعداد کمی از شرکتها از عهده تأمین آن برمیآیند.
شرکتهایی مانند انویدیا، مایکروسافت، آمازون، آلفابت، متا و اوراکل تریلیونها دلار در پروژههای مرتبط با هوش مصنوعی تزریق کردهاند، با تعهدات مالی مستقیم و غیرمستقیمی که ممکن است از طریق بدهیها و قراردادهای بلندمدت به ۴.۲ تریلیون دلار برسد. در حالی که بحثها معمولاً حول توجیه این سرمایهگذاریها و بازدهیهای آینده آنها متمرکز است، سوال فوریتری مطرح میشود: آیا این شرکتها میتوانند به تأمین مالی این مسابقه پرهزینه ادامه دهند؟
دادهها نشان میدهند که حجم تعهدات، علیرغم سودهای کلانی که این شرکتها کسب میکنند، شک و تردیدهای فزایندهای ایجاد کرده است. بخشی از ابهام به این دلیل است که بسیاری از تعهدات مرتبط با هوش مصنوعی به وضوح در صورتهای مالی ظاهر نمیشوند، بلکه در یادداشتها و افشاگریهای جانبی که ردیابی آنها دشوار است، گنجانده میشوند؛ بر اساس تحلیلی مفصل از بلومبرگ که توسط «العربية Business» مورد استناد قرار گرفته است.
اگرچه این وضعیت لزوماً تهدیدی بلندمدت برای بازار سهام محسوب نمیشود، اما وزن سنگین این شرکتها در شاخصهای اصلی و سبدهای سرمایهگذاری، هرگونه تعثر احتمالی را با تأثیر گستردهای برای سرمایهگذاران و اقتصاد آمریکا همراه خواهد کرد که در حال حاضر از موج هزینههای مرتبط با هوش مصنوعی بهرهمند میشود.
این شرکتها خود را در معادلهای پیچیده یافتهاند؛ آنها نمیتوانند از مسابقه هوش مصنوعی کنارهگیری کنند، زیرا میترسند موقعیت رقابتی خود را از دست بدهند، اما از سوی دیگر، همه آنها نمیتوانند برنده شوند. در بهترین سناریوها، برخی شرکتها ممکن است پس از هزینهکردن میلیاردها دلار برای حفظ سهم بازار خود، با وضعیت مالی ضعیفتری مواجه شوند.
برخی شرکتها ممکن است با ریسکهای بیشتری روبرو شوند اگر هوش مصنوعی منجر به فرسایش کسبوکارهای اصلی و کاهش سودآوری آنها همزمان با انباشت بدهیها شود، که ممکن است آنها را در آینده مجبور به فروش داراییهای مرتبط با هوش مصنوعی به رقبا با قیمتهای پایین کند. ناظران به مفهوم «صفر گوگل» (Google Zero) استناد میکنند که فرض میکند بازدیدهای وبسایتها از موتورهای جستجو کاهش خواهد یافت، زیرا کاربران به طور فزایندهای برای دریافت پاسخها مستقیماً به مدلهای هوش مصنوعی متکی میشوند.
این صحنه، یادآور حباب زیرساخت اینترنت در اواخر دهه ۱۹۹۰ بود، زمانی که شرکتهای مخابراتی صدها میلیارد دلار در شبکههای فیبر نوری و ارتباطات بیسیم برای پیشدستی نسبت به افزایش تقاضا سرمایهگذاری کردند. اما کاهش تقاضا در آغاز هزاره جدید، منجر به تعثر شرکتهای بزرگ مانند ورلدکام (WorldCom) و گلوبال کراسینگ (Global Crossing) تحت بار بدهیها شد.
اگرچه آن سرمایهگذاریها بعدها در ساخت اینترنت مدرن نقش داشتند، اما همان سناریو ممکن است با هوش مصنوعی تکرار شود اگر حجم عرضه ظرفیتهای محاسباتی، تقاضای واقعی را در سالهای آینده پیشی بگیرد.
بخش بزرگی از درآمدهای فعلی به آزمایشگاههای پیشرفته هوش مصنوعی مانند اوپنایآی (OpenAI) و انتروپیک (Anthropic) وابسته است که مبالغ کلانی را بابت توان محاسباتی لازم برای توسعه مدلهای زبانی بزرگ پرداخت میکنند. با این حال، این مدلها با رقابت فزاینده از سوی جایگزینهای ارزانتر، به ویژه از سوی شرکتهای چینی که مدلهای وزنباز (open-weight) ارائه میدهند، مواجه هستند که ممکن است حاشیه سود را تحت فشار قرار داده و تحقق درآمدهای مورد انتظار از هزینههای سرمایهگذاری فعلی را به تأخیر بیندازد.
شرکتهای بزرگ فناوری بهطور جمعی امسال سود عملیاتی نزدیک به یک تریلیون دلار ثبت کردهاند، اما این رقم ممکن است کافی نباشد. تعهدات آشکار آنها تا ژوئن به حدود ۱.۶ تریلیون دلار رسید که تقریباً دو برابر سطح آن در دو سال پیش است؛ علاوه بر این، حدود ۲.۶ تریلیون دلار تعهدات بالقوه خارج از ترازنامه، مانند قراردادهای اجاره، توافقنامههای عملیاتی و ضمانتنامهها وجود دارد.
اگرچه این ارقام همچنان تخمینی هستند و قابل تعدیل، تأخیر یا لغو میباشند، اما شاخصی بر حجم بارهای انباشتهشده توسط شرکتها در مسیر تسلط بر بازار هوش مصنوعی ارائه میدهند.
مقایسه تعهدات با سود عملیاتی تفاوت آشکاری را میان شرکتها نشان میدهد: «انویدیا» میتواند تعهدات جاری خود را در حدود یک سال و نیم پوشش دهد، در حالی که «مایکروسافت»، «آمازون» و «آلفابت» به بین ۴ تا ۶ سال زمان نیاز دارند. از سوی دیگر، «متا» و «اوراکل» به دلیل سود عملیاتی پایینتر نسبت به سایر اعضای گروه، به یک دهه یا بیشتر نیاز دارند.
بازار اوراق قرضه نیز این نگرانیها را منعکس کرده است؛ اوراق قرضه میانمدت «متا» و «اوراکل» با پریمیوم بالاتری نسبت به اوراق قرضه دولتی آمریکا و با فاصلهای بیشتر از میانگین ثبتشده برای شرکتهایی با رتبه اعتباری مشابه معامله میشوند که نشان میدهد سرمایهگذاران فضای کمتری برای تحمل بدهی بیشتر توسط این دو شرکت در مقایسه با رقباها میبینند.
برآوردها حاکی از آن است که تا زمانی که سطوح فعلی سودآوری حفظ شود، جریان تریلیونها دلار اضافی به پروژههای هوش مصنوعی ادامه خواهد یافت. اما هرگونه کندی اقتصادی یا کاهش تقاضا برای فناوریهای هوش مصنوعی میتواند این تعهدات را به باری سنگین برای برخی شرکتها تبدیل کند.
در هر حال، به نظر میرسد مسیر هوش مصنوعی ادامه خواهد یافت؛ مدلهای زبانی فعلی تنها مرحله اول این فناوری هستند و نگاهها به سمت کاربردهای پیشرفتهتری معطوف است که شامل رباتیک، خودروهای خودران و سیستمهای اتوماسیون پیشرفته میشود. پرسش مطرحشده این نیست که آیا سرمایهگذاریهای هوش مصنوعی به ثمر خواهد نشست یا خیر، بلکه این است که کدام شرکتها توانایی ایستادگی تا زمان برداشت این ثمرات را خواهند داشت؟
