نیروی آمریکایی و تکبر ایرانی
ما پیشتر پیشنهاد وزیر امور خارجه پیشین ایران، جواد ظریف، را خوانده بودیم که بر این باور بود حل این معضل در موارد زیر نهفته است:
• احیای توافق هستهای، یا تدوین فرمولی اصلاحشده از آن که بر پایه رفع تحریمها استوار باشد و همزمان با تأسیس مجمع گفتوگوی منطقهای در خلیج فارس برای تضمین آزادی کشتیرانی و امنیت تأمینکنندگی، بدون مداخله نظامی خارجی همراه باشد.
• ایجاد تعادل میان بازدارندگی و دیپلماسی، با تکیه بر اصل «قدم در برابر قدم»؛ بهگونهای که واشنگتن سیاست «فشار حداکثری» را تعدیل کند و از تهدید نظامی دست بردارد، در مقابل اینکه تهران تضمینهای شفافتری ارائه دهد. با این حال، این طرحها اگرچه ظاهری دیپلماتیک و پرطمطراق دارند، اما همچنان به جای حل مسئله، آن را به چرخش درمیآورند؛ زیرا سیاست عمدی تهران مبنی بر «حرکت به لبه پرتگاه» را نادیده میگیرند و از چشم میپوشند که تهران از تنگههای دریایی بهعنوان اهرمهای فشار راهبردی استفاده میکند و برنامه هستهای خود را خارج از چارچوبهای بازدارندگی واقعی توسعه میبخشد.
تکیه بر نیتهای خوب و کاهش فشارها بر نظام ایران، برای منطقه تنها منجر به تأخیرهای بیشتر و تشدید فعالیتهای غنیسازی شده است، علاوه بر تهدید خطوط کشتیرانی بینالمللی در تنگه هرمز و بابالمندب. برای مجبور کردن تهران به کنار گذاشتن لجبازیهای سیاسی و تسلیم شدن در برابر پایان کامل تهدیداتش، ضروری است که از این راهحلهای جزئی فراتر رفته و بر استراتژیهای قاطعتر و مؤثرتری تمرکز کنیم که راه را بر طمعهای هستهای آنها ببندند و حفاظت از کریدورهای آبی حیاتی را با تکیه بر قدرت حقوق بینالملل و بازدارندگی مستقیم تحمیل کنند.
پروژه جواد ظریف، با وجود تلاش او برای ارائه آن بهعنوان طرحی معقول برای صلح که در آن ایران منافع خود را با ایالات متحده مبادله میکند، ناقص باقی میماند؛ زیرا نگرانیها و دغدغههای کشورهای خاورمیانه از تهدیدات ایران را برطرف نمیکند. این طرح نه به یافتن راهحلی برای حملات گروههای مسلح تحت حمایت ایران که در عراق، لبنان و یمن مستقر هستند میپردازد و نه مشخص میکند که چگونه تهران باید از حمایت خود از حماس دست بردارد.
اما اگر اوضاع به بازگشت ایالات متحده و اسرائیل به گزینه رویارویی نظامی با ایران منجر شود، رقابت میان قدرت آمریکا و لجبازی ایران به یک بازی «صبر و استقامت» تبدیل خواهد شد که در آن واشنگتن بر فرسایش عناصر مؤثر در بقای حکومت ایران شرط میبندد. این امر میتواند به سه شکل متجلی شود: یا تسلیح گروههای مسلحی که از هر سو مرزهای ایران را نفوذ میکنند، یا تلاش ایالات متحده و اسرائیل برای حمایت و تحریک برخی اجزای درون ایران جهت انجام انقلابهایی که ثبات شکننده داخلی را سست کنند، یا اینکه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اقدام به کودتا کرده و قدرت را به دست گیرد. در چنین حالتی، ایالات متحده ممکن است با بهرهگیری از برتری نظامی آشکار خود، زیرساختها و تأسیسات نظامی ایران را هدف قرار دهد.
بر اساس آخرین اخبار مبنی بر پذیرش تفاهمی میان دو طرف که شامل به تعویق انداختن رویارویی نظامی و تسلیم ایران در باز نگه داشتن تنگه هرمز برای کشتیرانی است، به نظر میرسد اوضاع به این سمت پیش رفته باشد. از این رو، معتقدم که ایالات متحده در ماههای اخیر از ظرفیت نیروهای دریایی، هوایی و زمینی خود برای اعمال فشار از طریق تهدید به کنترل ساحل ایران منتهی به تنگه هرمز استفاده کرده است؛ ساحلی که شامل شهرها، بنادر، ناوگان دریایی، قایقها، مینها، موشکها و انبارهای گاز، نفت و تأمینات میشود. این اقدام بهعنوان راهحلی سریع که توسط شرایط سیاسی، اقتصادی و انتخاباتی هر دو ایالات متحده و اسرائیل تحمیل شده، ایران را وادار کرده است تا سیاست تأخیر در مذاکرات را متوقف کند و به تفاهمات اولیهای که با میانجیان حاصل شده و شامل اصلاحاتی در جنبههای تجاری، نظامی، هستهای و بالستیک برای حفاظت از زیرساختهایش است، بسنده نماید.
در آن لحظات، جز این نمیتوانیم بگوییم: خداوند رنج و زحمت مردم و رهبران منطقه را بیامرزد؛ پس از سالها رنج، در تلاش برای حفاظت از منافع خود به شیوهای مسالمتآمیز و آگاهانه، که با تعیین مرزهای خود، دیگران را از تجاوز به آنها بازداشت.
