لبنان در انتظار دو ماه: مذاکرات، تشدید را متوقف نمیکند
به نظر نمیرسد لبنان بهزودی از معادلهای که مذاکره و تشدید تنش را با هم ترکیب میکند، خارج شود؛ زیرا ارتباطات مستقیم با اسرائیل در زمانی که اقدامات نظامی بر مسیر سیاسی پیشی میگیرند، با کندی مواجه شده است. با پایان هفتمین دور مذاکرات در رم، هیچ نشانهای برای پیشبینی اجرای سریع هرگونه توافق ظاهر نشده است، در حالی که تلآویو به فشار خود برای گسترش فضای عملیاتی میدانی و تحمیل شرایط جدید بر میز مذاکره ادامه میدهد. به نظر میرسد این معادله تا پس از انتخابات اسرائیل و شاید حداقل برای دو ماه دیگر ادامه یابد، پیش از آنکه توانایی مسیر سیاسی در مهار تشدید تنشهای میدانی روشن شود.
در رم، لبنان هنوز پاسخی از سوی اسرائیل درباره مطالبات خود مبنی بر توقف تجاوز و مناطق عملیاتی دریافت نکرده است. در همین حال، بحثها درباره پرونده تبادل اسرا، بهویژه اختلاف بر سر تعیین هویت اسرا و چگونگی و شرایط اسارت آنها، ادامه داشته است. در مقابل، اسرائیل مطالبات خانوادههای اسرائیلیها برای بازپسگیری پیکرهای فرزندان و بستگانشان را که در دورههای پیشین در لبنان دفن شدهاند، در پیش گرفته است. در مقابل، طرف لبنانی بر توقف تشدید تنشهای اسرائیلی و عملیاتهای تخریبی بهعنوان بخشی اساسی از هرگونه ترتیبات پایدار اصرار ورزیده است.
بر اساس نقلقول منابع در بعبدتا، تمرکز جلسات نظامی بر جنبههای فنی مذاکرات، از جمله اصطلاحات و عبارات نظامی و مکانیسمهای اجرای آنهاست، در حالی که مسیر سیاسی به پرونده مناطق عملیاتی پرداخته و بر ضرورت تمدید و پایبندی به آتشبس تأکید کرده است.
اما مسیر مذاکره در خلأ سیاسی و امنیتی حرکت نمیکند؛ مواضع اسرائیل بهتدریج به سمت سختگیری بیشتر میرود و به نظر نمیرسد تلآویو آماده ارائه هرگونه امتیازی باشد که بتواند به نفع لبنان ترجمه شود؛ همچنین تمایلی به خروج از هیچیک از شهرکهای جنوبی نشان نمیدهد. نکته قابلتوجهتر این است که مقامات لبنانی از سوی مقامات آمریکایی شنیدهاند که اخذ هرگونه امتیاز از اسرائیل پیش از انتخابات دشوار خواهد بود و بیروت باید تا پس از آن صبر کند؛ امری که احتمال ادامه وضعیت وخیم برای حداقل دو ماه دیگر را تقویت میکند.
در همین حال، اسرائیل تلاش میکند واشنگتن را متقاعد کند که اجازه دهد عملیاتهای نظامی «موضعی» در مناطق جدیدی انجام دهد که مدعی است میخواهد وارد آنها شود، بر آنها تسلط یابد و ساختارهای نظامی موجود در آنها را منهدم کند، پیش از آنکه آنها را به ارتش لبنان بسپارد. از جمله مکانهایی که تلآویو مطرح میکند، تپه علی الطاهر است. همزمان، اسرائیل آغاز به انتقاد از ارتش لبنان و متهم کردن آن به انجام ندادن وظایف مورد انتظار، بهویژه در مناطق عملیاتی، کرده است.
این انتقادات اهمیتی فراتر از محتوای مستقیم خود کسب کردهاند، زیرا ممکن است آغازگر مسیری باشند که اسرائیل از طریق آن ارتش لبنان را مسئول کندی در اجرای ترتیبات بداند و بدین ترتیب توجیهی برای رها کردن هرگونه توافق یا تفاهمی که با مطالبات اسرائیل همسو نباشد، فراهم کند. به جای آنکه مذاکره چارچوبی برای تعیین مکانیسمهای خروج و توقف تشدید تنش باشد، عملکرد ارتش لبنان ممکن است به اهرم فشار اضافی تبدیل شود که اسرائیل از آن برای بازتعریف شرایط توافق استفاده میکند.
بر اساس همان منابع، مطالبات اسرائیل تنها به تپه علی الطاهر محدود نمیشود؛ مناطق دیگری نیز وجود دارند که تلآویو آنها را از اهمیت نظامی برخوردار میداند، از جمله وادی الحجیر و جبل الریحان. اسرائیل بهوضوح اعلام کرده است که ارتش لبنان باید وارد این مناطق شود و بر منهدم ساختن ساختارهای نظامی موجود در آنها کار کند، در غیر این صورت ارتش اسرائیل این وظیفه را خود بر عهده خواهد گرفت.
در اینجا حدود مسیر مذاکرهای کنونی آشکار میشود؛ لبنان تلاش میکند آتشبس را تثبیت کرده و آن را به ترتیبات امنیتی قابل اجرا تبدیل کند، در حالی که اسرائیل به دنبال حفظ آزادی عمل نظامی و بازتعریف واقعیتهای میدانی پیش از دستیابی به تفاهم نهایی است. با پیوند دادن هرگونه سازش اسرائیلی به انتخابات، انتظار بخشی از همان معادله میشود، در حالی که لبنان همچنان در معرض تداوم تشدید تنش و گسترش محدوده درگیری قرار دارد.
بنابراین، ماههای پیش رو نه تنها دورهای برای انتظار نتایج انتخابات اسرائیل به نظر نمیرسند، بلکه مرحلهای هستند که در آن ممکن است آزمون مرزهای مسیر سیاسی و توانایی آن در مهار مسیر نظامی ادامه یابد. اگر اسرائیل همچنان قادر به تحمیل واقعیتهای جدید از طریق زور باشد، مذاکره مجبور خواهد شد پس از وقوع آنها با این واقعیتها کنار بیاید، نه پیشگیری از آنها؛ امری که لبنان را حتی در صورت باز ماندن باب مذاکرات، در چرخه جنگ نگه میدارد.
