تاریخچهای مختصر از صنعت ثروتآفرینی
بزرگترین ویژگی امپراتوری روم این بود که ثروت خود را بر پایه «تجمیع ثروت» بنا کرد، نه «خلق ثروت». روم به برتری نظامی خود متکی شد تا همسایگان خود را تسخیر کند، طلا و نقره را غارت نماید و مردمان را به بردگی بگیرد. اما زمانی که دیگر همسایهای برای تسخیر باقی نماند، اقتصاد روم شروع به از دست دادن شتاب خود کرد.
در مقابل، ایالات متحده بر پایه اصولی کاملاً متفاوت استوار شد. این کشور بیش از دو قرن است که بزرگترین دوره خلق ثروت را در تاریخ تجربه میکند، زیرا ثروت آن بر پایه غارت بنا نشده، بلکه بر پایه نوآوری شکل گرفته است. هر موج فناوری جدید، هزینه یک عنصر اساسی در اقتصاد را کاهش داد، ثروتهای جدیدی آفرید و کل جامعه را ثروتمندتر ساخت.
نگاهی به فهرست «فوربز ۴۰۰» کافی است: در سال ۱۹۸۲، داشتن صد میلیون دلار برای ورود به این فهرست کافی بود و ثروتمندترین آمریکایی دو میلیارد دلار ثروت داشت. اما امروز، برای ورود به این فهرست به چندین میلیارد دلار نیاز دارید، در حالی که ثروت ایلان ماسک از چهارصد میلیارد دلار فراتر رفته است. این اتفاق به این دلیل رخ نداد که پول از جیبی به جیب دیگر منتقل شده باشد، بلکه به این دلیل که فناوری ارزش اقتصادی جدیدی خلق کرد که پیش از آن وجود نداشت.
پیش از انقلاب صنعتی، ثروتها بر پایه مالکیت زمین یا تجارت استوار بود و انرژی به عضلات، باد یا آب وابسته بود. اما در سال ۱۷۸۱، جیمز وات با اختراع موتور بخار چرخشی، قواعد بازی را تغییر داد؛ انرژی ارزان و به طور گسترده در دسترس شد، هزینههای تولید کاهش یافت، سود کارخانهها افزایش یافت و مصرفکنندگان از کاهش قیمتها بهرهمند شدند.
این صحنه با ماشین خیاطی تکرار شد که زمان تولید یک پیراهن را از ۱۶ ساعت به تنها دو ساعت کاهش داد؛ قیمت لباسها افت کرد و آیزاک سینگر ثروت عظیمی کسب کرد. سپس نفت آمد؛ زمانی که بنجامین سیلمن امکان تقطیر نفت خام به نفت سفید (کیروسین) را کشف کرد، که جایگزین روغن نهنگهای گرانقیمت شد و امپراتوریهای جان راکفلر و هنری فلاگلر متولد شدند، در حالی که قیمتها به دلیل تولید انبوه همچنان در حال کاهش بود.
همین اتفاق در صنعت فولاد نیز رخ داد؛ پس از آنکه هنری بسمر در سال ۱۸۵۶ روش تولید انبوه را ابداع کرد، فولاد به اندازهای ارزان شد که امکان ساخت راهآهن و آسمانخراشها فراهم گردید و نامهایی مانند اندرو کارنگی برجسته شدند و به نمادی از عصر صنعتی جدید تبدیل شدند.
در قرن بیستم، عصر رایانه آغاز شد. رایانههای اولیه بزرگ و گرانقیمت بودند و استفاده از آنها تنها برای دولتها و شرکتهای بزرگ امکانپذیر بود، اما ظهور «تراشه پردازنده» در سال ۱۹۷۱ همه چیز را تغییر داد؛ هزینه پردازش و ذخیرهسازی دادهها سقوط کرد، درست همانطور که موتور بخار دو قرن پیش هزینه انرژی را کاهش داده بود.
به سرعت استیو جابز و استیو وزنیاک شرکت اپل را تأسیس کردند، در حالی که بیل گیتس نرمافزارها را برای شرکت آیبیام فراهم کرد و رایانه شخصی در دسترس همگان قرار گرفت. امروزه یک دانشآموز در کیف خود قدرتی محاسباتی دارد که فراتر از تواناییهای «پنتاگون» در دهه ۱۹۵۰ است.
سپس اینترنت آمد و اقتصاد جهانی را دوباره دگرگون کرد. جف بیزوس درک کرد که فناوری جدید قادر به بازآفرینی تجارت خردهفروشی است؛ بنابراین آمازون به یکی از بزرگترین شرکتها و کارفرمایان در ایالات متحده تبدیل شد. همزمان، سام والتون از رایانش کمهزینه برای مدیریت کارآمد موجودی «والمارت» استفاده کرد که امکان کاهش قیمتها برای مصرفکنندگان را فراهم آورد.
امروز ایلان ماسک این مسیر را از طریق «اسپیسایکس» ادامه میدهد که با استفاده از موشکهای قابل بازیابی، هزینه دسترسی به فضا را کاهش داده است، در حالی که هوش مصنوعی وعده آغاز موج جدیدی از نوآوری و خلق ثروت را میدهد.
تمام این فرآیند بر پایه «تشکیل سرمایه» استوار است. میلیاردرها پول خود را در صندوقهای بسته انباشته نمیکنند، بلکه آن را مجدداً در پروژههایی سرمایهگذاری میکنند که ثروت جدید تولید کرده و اشتغال و فرصتهای اقتصادی ایجاد مینمایند.
از این رو، به نظر میرسد بسیاری از چپها میان «تجمیع ثروت» و «خلق ثروت» خلط میکنند؛ و هنگامی که بر وضع مالیاتهای سنگین بر ثروت تأکید میورزند، سرمایهی لازم برای سرمایهگذاری و رشد اقتصادی را کاهش میدهند. و اگر نمونهی روشنی از چگونگی کور کردن ایدئولوژیِ پیروانشان نسبت به واقعیت وجود دارد، این همان خلط میان کسانی است که ثروت را خلق میکنند و کسانی که تنها به بازتوزیع آن اکتفا مینمایند.
