چرا برخی از ما خاطرات خود را میکشند؟
در طول زندگی و روزمرگیمان، متوجه میشویم که تصاویر، صداها و موقعیتهایی در درونمان انباشته میشوند که گمان میبریم با پایان یافتن زمانشان از میان رفتهاند، اما ناگهان و بدون اذن قبلی بازمیگردند! و در اینجا این پرسش پیش میآید: چرا برخی خاطرات ما را تعقیب میکنند، در حالی که خودمان از نزدیک شدن به آنها اجتناب میورزیم؟
در ابتدا، همه میبینند که خاطرات پروندههای خشک و ثابتی نیستند که در ذهنهای ما ذخیره شده باشند، بلکه بخشی از ساختار روانی و عاطفی ما هستند؛ برخی از آنها به ما گرما و آرامش میبخشند و برخی دیگر زخمی را باز میکنند که گمان میبردیم دردش التیام یافته است. به همین دلیل، برخی افراد به فرار از گذشته پناه میبرند، نه به این دلیل که فراموش کردهاند، بلکه بیشتر از ترس خاطراتی که در ذهنشان میگذرد؛ ترسی از اینکه بازگشت آنها درد را با همان شدت پیشین به یادشان آورد. ممکن است یک تصویر واحد، حسرت یک از دست دادن قدیمی، ناامیدی از دوستی، یا ظلمی که به صاحبش بازگردانده نشده را در خود حمل کند، یا تصمیمی که هنوز انسان خود را به خاطر آن سرزنش میکند.
اما مشکل در فراخواندن خاطرات نیست، بلکه در نحوه استقبال از آنچه به یاد میآوریم نهفته است. برخی گذشته را فرا میخوانند تا خود را مجازات کنند و خود را عذاب دهند و همواره در حلقهای بسته از افکاری که حول محور «کاش این کار را کرده بودم» و «کاش این کار را نکرده بودم» میچرخند، گرفتار میشوند؛ تا جایی که گذشته از یک زمانِ سپریشده به زندانی دائمی برای آنها تبدیل میشود. برخی دیگر خاطرات خود را انکار میکنند و تلاش میکنند آنها را بکشند، بدون آنکه آگاه باشند آنچه از آن فرار میکنیم همیشه ناپدید نمیشود، بلکه ممکن است به صورت پنهانی در خلقوخوی ما، تصمیماتمان و روابطمان با دیگران حضور یابد.
بنابراین، فرد خردمند کسی نیست که گذشتهاش را محو کند، زیرا محو کردن گذشته به معنای حذف بخشی از خود است؛ بلکه فرد خردمند کسی است که رابطهاش را با خاطرات بازآرایی میکند؛ درس را از آن میگیرد و درد را در آن رها میسازد و زمانی که به حکمت نیاز دارد، تجربه را فرا میخواند، نه اینکه هر زمان بخواهد به خود ثابت کند قربانی بوده، درد را به یاد آورد. گذشته گنجینهای عظیم از تجربیات، منبعی برای یادآوری و مقایسه، و آینهای است که به ما نشان میدهد چگونه بودیم، چرا شکست خوردیم و چگونه توانستیم پس از آن برخیزیم.
صلح با خاطرات به معنای توجیه اتفاقات رخداده یا بخشیدن کسانی نیست که لایق بخشش نیستند، بلکه به معنای رهایی روح از سلطه رویدادهای گذشته است، تا غایبان، رفتهها و اشتباهات همچنان حال ما را از پشت پرده هدایت نکنند. هدف از ما این نیست که در گذشته زندگی کنیم، و نه اینکه همزمان از آن فرار کنیم، بلکه این است که با آگاهی از آن دیدار کنیم و سپس به حال خود بازگردیم، با بارِ سبکتر، دغدغههای کمتر و درک عمیقتر. کسی که از حافظهاش درس نگیرد، اشتباهاتش را تکرار میکند و کسی که در آن ساکن شود، آینده روزهایش را از دست میدهد.
