کربنها (۱): ایده و قلم
چند روز پیش، مقالهای با عنوان «کربن... عنصر حیات هنگامی که از ریتم خود خارج میشود» منتشر کردم که در آن به رابطه دقیق کربن و نقش آن در حیات، و چگونگی تبدیل شدن اختلال در تعادل آن به یکی از بزرگترین چالشهای زیستمحیطی عصر ما پرداختم. در آن زمان انتظار نداشتم که آن مقاله دریچهای به سوی ایدهای بگشاید که به یک مجموعه کامل تبدیل شود.
در عصر روز بعد، پیامی از سوی دکتر سلطان السالم به دستم رسید. او پیام خود را با سلامی آغاز کرد و سپس نوشت: «اجازه دهید پیشنهادی بدهم... و آن را از برادر کوچکتر خود بپذیرید.» هنگام خواندن این عبارت لبخند زدم، زیرا او خود را برادر کوچکترم مینامد، در حالی که از نظر جایگاه و منزلت، برای من فردی بزرگتر است و از شخصیتهایی است که بر شکلگیری اشتیاق من به نوشتن علمی و سادهسازی دانش تأثیر گذاشته است. من همچنان او را یکی از کسانی میدانم که الهامبخش من بودند تا باور کنم کلام پیامی فراتر از مرزهای کاغذ دارد.
پس از آن، او ایدهای را با من در میان گذاشت که گفت سالهاست در ذهنش میچرخد. پیشنهاد داد که مجموعهای از مقالات را اختصاص دهم که هر مقاله در آن موضوع مستقلی داشته باشد و به نوعی از کربن، منبع آن، تأثیراتش و راهحلهای ممکن برای مدیریت یا به حداکثر رساندن اثرات مثبت آن بپردازد. او مثالهای سریعی زد: کربن سیاه به منابع سوختهای فسیلی مرتبط است، کربن قرمز به قلههای یخی و ذوب شتابان ناشی از آن مربوط میشود، و کربن سبز به جنگلها و نقش آنها در جذب کربن بازمیگردد. سپس گفتگویش را با این جمله به پایان رساند: «و اینگونه... مجموعهای زیبا شکل میگیرد. ایدهای قدیمی در ذهن من بود، اما تصمیمگیری نهایی با شماست.»
این ایده مدتی مرا به فکر فرو برد. پس از اینکه او توضیحاتش را به پایان رساند، از او خواستم نام این مجموعه را انتخاب کند، زیرا کسی که ایده را به من هدیه داده، شایستهتر است که نام آن را نیز تعیین کند. اما او قاطعانه رد کرد و جملهای گفت که هرگز فراموش نخواهم کرد: «من وارد قلمرو تخیل نویسنده نمیشوم.» این جمله کوتاه بود، اما حاوی احترام عمیقی به آزادی نویسنده و باوری بود که اگرچه ایده قابل هدیه دادن است، اما روح آن تنها توسط صاحب قلمش نوشته میشود. در آن لحظه درک کردم که او نمیخواهد دیدگاه خود را بر کار تحمیل کند، بلکه میخواهد ایده را به من هدیه دهد و آزادی عمل را برای شکلدهی به هویت آن به من بسپارد. و از آن لحظه نام «چهرههای کربن» متولد شد؛ عنوانی که نزدیکترین نام به روح این ایده به نظر میرسید.
در گفتمان عمومی، کربن اغلب در قالب انتشارات یا آلودگی خلاصه میشود، در حالی که حقیقت گستردهتر است. کربن تنها یک چهره ندارد، بلکه چهرههای متعددی دارد که هر کدام داستان، منبع، تأثیر و راهحلهای متفاوتی دارند. از این رو، این مجموعه صرفاً نمایشی از اطلاعات علمی نخواهد بود، بلکه سفری دانشی است که علم را به واقعیت پیوند میزند و موضوعی را که اکنون در اقتصاد، انرژی، پایداری و فرآیند تصمیمگیری حضور پررنگی دارد، برای خواننده ساده میسازد.
این مجموعه مدیون آغازی صادقانه و ایدهای است که صاحبش آن را به دیگری بخشید. از دکتر سلطان السالم به خاطر اعتماد و سخاوت علمیاش سپاسگزارم و به خواننده وعده میدهم که تمام تلاش خود را به کار خواهم بست تا هر مقاله امتدادی از آن ایده باشد و پاسخی به وفاداری به کسی که سبب تولد آن شد.
