انسانِ به تعویق افتاده... تا اطلاع ثانوی
در هر جامعهای انسانی وجود دارد که نه هوش، نه اراده و نه توانایی انجام کار از او کم نیست، اما زندگیاش به تعویق افتاده است؛ تعویقی ناشی از عدم فرصت، یا به این دلیل که شایستگی معیار انتخاب نبوده، یا به این دلیل که مسیر پر از موانعی شده که هیچ ارتباطی با کار یا خلاقیت ندارند.
اینجا یکی از خطرناکترین مشکلاتی نهفته است که جوامع با آن روبرو هستند؛ هنگامی که انسانی به تعویق میافتد، ما تنها یک فرد را از دست نمیدهیم، بلکه ایدهای را از دست میدهیم که میتوانست واقعیتی را دگرگون کند، طرحی را که قادر به ایجاد فرصتهای جدید بود، و ذهنی را که شاید باعث رنسانس یک ملت میشد. تاریخ به ما میآموزد که تمدنها تنها با ثروتها ساخته نشدند، بلکه با ذهنهایی ساخته شدند که کشف و پرورش آنها به خوبی انجام گرفت. چه بسیار دانشمند، متفکر یا خلاق که در آغاز کارش کسی به تواناییهایش ایمان نداشت؛ اگر تسلیم ناامیدی میشد، جهان او را نمیشناخت. در مقابل، چه بسیار تواناییهایی که به دلیل حاشیهای قرار گرفتن یا برخورد با واقعیتی که تلاشگر را پاداش نمیدهد، بلکه صاحب روابط یا نفوذ را پاداش میدهد، مدفون شدند.
ملتهایی که پیشرفت میکنند، نمیپرسند: «چه کسی را میشناسی؟» بلکه میپرسند: «چه چیزی میتوانی ارائه دهی؟» در آنجا درها به روی شایستگیها گشوده میشود و موفقیت تنها زبانی میگردد که صاحبش را به جایگاهش میرساند.
اما هنگامی که عدالت در فرصتها غایب باشد، اولین بازنده، میهن است؛ زیرا شایستگان یا به سکوت روی میآورند یا به دنبال محیطی دیگر میگردند که دانش و تجربهشان را قدر بداند.
منظور از توانمندسازی، صرفاً اعطای مناصب نیست، بلکه فراهم کردن محیطی است که به انسان اجازه دهد فکر کند، آزمایش کند، اشتباه کند، بیاموزد و خلاقیت ورزد. موفقیت در محیطی که از ایدههای جدید میترسد، یا در نهادهایی که ابتکار عمل را تهدیدی میبینند، متولد نمیشود؛ بلکه در مکانهایی متولد میشود که به این باور ایمان دارند که تفاوتها باعث تکامل میشوند و سرمایهگذاری واقعی از انسان آغاز میشود، پیش از آنکه از سنگ شروع شود.
چه بسیار جوانی که پروژهای امیدوارکننده دارد اما منتظر کسی است که به او اعتماد کند؟ و چه بسیار کارمندی که راهحلهایی برای مشکلات مزمن دارد اما کسی را برای گوش دادن به او نمییابد؟ و چه بسیار استعدادی که پژمرده شد زیرا پنجرهای برای رو به جهان گشودن نیافت. این داستانها کمتر روایت میشوند، اما هر روز تکرار میشوند و با هر داستانِ به تعویق افتاده، جامعه بخشی از آینده خود را از دست میدهد.
ساختن انسان، شعارهایی نیست که در مناسبتها بلند شود، یا عباراتی که در برنامههای راهبردی نوشته شود، بلکه تمرینی روزمره است که از آموزش آغاز میشود، به محیط کار گسترش مییابد و در فرهنگی ریشه دواند که به این باور ایمان دارد که عدالت در فرصتها، کوتاهترین مسیر به توسعه است.
هنگامی که انسان احساس کند تلاشش قدر شمرده میشود و شایستگیاش معیار پیشرفت اوست، بهترینهای خود را بدون تردید به میهنش تقدیم میکند.
و در نهایت، شاید سوال واقعی این نباشد: «ما چقدر ثروت، پروژه یا منابع داریم؟» بلکه سوال مهمتر این است: «چند انسان هنوز منتظر فرصت خود هستند؟ و چند ذهن را هنوز به تعویق میاندازیم... تا اطلاع ثانوی؟»
