ترازوی طلای چین
در میان آتشباری کلامی و نظامی بین واشنگتن و تهران، پکن در جایگاه داور بیطرفی ایستاده است که همنشینانش او را فریب نمیدهند؛ جرقههای پراکنده را با ترازوی طلا میسنجد، نه با احساسات ایدئولوژیک. موضع پکن در شعلهورترین لحظات این جنگ فرسایشی، نه انحراف کورکورانه بوده و نه همپیمانی عجولانه، بلکه «پراگماتیسم محض» است که لباس دیپلماسی متین به تن دارد.
در مجامع جهانی و در انظار عمومی، چین صدای اعتراض خود را علیه حملات آمریکا بلند میکند و از تحقیر حاکمیت تهران هراس دارد و هشدار میدهد که تکهتکه شدن باقیمانده پیمانهای بینالمللی چه پیامدهایی خواهد داشت؛ اما در لایههای پنهان سیاست و پشت درهای بسته، ضربهای قاطع به دستهای ایرانیان میزند و آنها را از عواقب بازی با آتش در «تنگه هرمز» یا دمیدن بر زغالهای خاموش امیدهای هستهای که میتواند منطقه را به آتشی تبدیل کند که هم سبز و هم خشک را میسوزاند، برحذر میدارد.
این اوج هنر سیاسی است که چشمها را خیره میکند: «گرفتن عصا از وسط». نه هوای آمریکا را دارد و نه احساسات ایران را؛ بلکه چهرهای کاملاً چینی است که مردمکهای هوشیار آن تنها به سمت قطبنمای منافع حیاتی و عالیرتبه میچرخد.
و این اژدها از این احتیاط شدید چه میخواهد؟ جز شبکهای پیچیده از منافع که رمزگشایی از آن تنها با شریان حیاتی انرژی که در رگهایش میتپد، ممکن است. بنابراین، ثبات آبهای خلیج فارس و تضمین جریان مداوم نفت، مسئلهای از جنس بقا و امنیت ملی است که در ذهنیت خردمند چینی، قابل معامله نیست و تابآوری در برابر ابهامات را ندارد.
از این رو، پکن روابط گسترده و سرمایهگذاریهای عظیم خود در شهرهای حاشیه خلیج عرب را نادیده نمیگیرد و خود و وزن استراتژیکش را مشروط به خواستههای لحظهای تهران یا ماجراجوییهای محاسبهنشدهاش نمیکند. در محاسبات پایتختهای بزرگ، اتحادیههای اقتصادی پایدار، ماندگارتر از ماجراجوییهای نظامی گذرا و منافع محدود ارزیابی میشوند.
در صفحه شطرنج بزرگ، چین در مشغولیت رقیب آمریکایی در شنهای خاورمیانه، فرصتی جبرانناپذیر میبیند؛ هرچه واشنگتن در گرمای سوزان منطقه مستهلکتر شود، جبهه اقیانوس آرام نفس راحتی میکشد و فشار سهمگین بر گردن تایوان کاهش مییابد. بدین ترتیب، پکن در میان این تلاطم، خود را به عنوان کبوتر صلحی خردمند که شاخه زیتونی در منقار دارد، معرفی میکند؛ تضادی آشکار با «قانون جنگل» و ماجراجوییهای نظامی آمریکا.
آینده این بحران، در دل خود نشانههای نظامی نوینی را حمل میکند که در آن پایتختهای منطقه با حقیقتی تلخ روبرو شدهاند: چتر امنیتی آمریکا دیگر از سردی تحولات ناگهانی محافظت نمیکند. این امر فضا را برای پکن هموار میسازد تا طنابهای «مهندسی امنیتی» آرام و همهشمولی را گسترش دهد که همه را تحت سایه خود جای دهد.
اما اگر تهران به خفه کردن تنگهها و تهدید خطوط کشتیرانی عادت کند، با خشم شدید اژدهای چینی روبرو خواهد شد که میتواند بنیان شراکت استراتژیکی را که تهران همواره به آن افتخار میکرده، متزلزل سازد. پکن لباس اقتصاد جهانی خود را برای گرم نگه داشتن تهران در زمستان یخبندان با واشنگتن نمیسوزاند و هیچکس گمان نکند که رگهای اژدها با قربانی کردن ارقام رشد سالانهاش که مایه وجود و قدرت اوست، به جوش خواهد آمد.
چین اینگونه کل صحنه را با رصدی هوشمندانه و کسب سودی سرد مدیریت میکند و فردا نیز از به کارگیری برگه «کنترل تهران» به عنوان کارت چانهزنی سنگین برای مبادله با واشنگتن جهت خلع حصار جنگهای تجاری شدید، درنگ نخواهد کرد. این رویکرد بر میراثی دانشی استوار است که میداند سیاست به دوستان وفادار جاودانگی نمیبخشد، بلکه وجود و عدم وجودش با حرکت هر قطره نفت و بازگشت هر تیر گلوله در ارتباط است.
