بقایای خیال: مشکل ما در منطقی بودن «منظره خودمحور» است!
از آغاز جرقه جنگ در خلیج فارس، احساس میکنم و میبینم که هر کس که این رویدادها را دنبال میکند – مگر آنهایی که مورد رحمت خداوند قرار گیرند – به سوی اطلاعاتی متمایل میشود که با گرایشهای سیاسی، پیشینه علمی و محیط اجتماعیشان همسو باشد و از اطلاعاتی که با اندیشه یا باورهایش در تضاد است، پرهیز کند. در نتیجه، میبینی که از دیدگاههایی دفاع میکند که برایش آرامشبخش است و به هیچ اندیشه یا منطق متفاوتی تن نمیدهد؛ پدیدهای که از نظر علمی تحت عنوان «منظور شخصی» یا «دیدگاهمندی ذهنی» (Subjective Perspectiveness) شناخته میشود.
اکثر قریب به اتفاق مردم در هر کشوری، جهان را میبینند، یا بهتر بگوییم، ترجیح میدهند جهان را از زاویه دید شخصی خود مشاهده کنند؛ گویی که عینکهای محدودکنندهای را بر چشمهای خود گذاشتهاند، همانگونه که معمولاً چوپانان بر دو طرف چشمهای الاغ یا اسب نصب میکنند تا تمرکز خود را بر مسیر پیش رو حفظ کنند و هیچ چیز دیگری توجه آنها را جلب نکند.
این افراد مسیرهایی را ترجیح میدهند که با تجربیات حرفهای، محیطهای فرهنگی و احساسات اجتماعیشان همخوانی داشته باشد تا سپس وقایع سیاسی، اجتماعی یا نظامی اطراف خود را بر اساس تجربیات، محیطها و احساساتشان تفسیر کنند. در این امر عیبی نیست، زیرا آنها رویدادها و واقعیت را بر اساس تفسیرهای خود و مطابق با زاویه دید فردیشان، حتی اگر از بیطرفی و عینیت دور باشد، تفسیر میکنند.
این دسته از مردم، چیزها را صرفاً از زاویه دید شخصی و منظره ذهنی خود میبینند؛ بنابراین چیزها را درک کرده، رویدادها را تفسیر میکنند و تحلیلهای خود را نسبت به این چیزها و رویدادها بر اساس تجربه شخصیشان تنظیم مینمایند، حتی اگر درک آنها از همان چیزها، تفسیرشان از همان رویدادها یا تحلیلشان از همان وضعیتها با دیگران متفاوت باشد. این گروه از افراد به تجربیات زیستی شخصی، باورهای مذهبی و گرایشهای سیاسی خود سوگیری دارند. از این رو، از رفتارهای فکری افرادی که دارای چنین ویژگیهایی هستند، تعجب نمیکنم؛ تفسیرهای آنها از امور با ارزشهای اجتماعیشان همخوان است، با تجربیات زیستیشان سازگار است و ترسها و حتی پناهگاههای هویتی ناشی از عمق باورها یا ریشههای نژادیشان را تقویت میکند.
اگر شما در واتساپ، توییتر یا فیسبوک صدها دنبالکننده از افراد متنوع از نظر تحصیلات، متفاوت از نظر تجربیات مدیریتی، گوناگون از نظر گرایشهای حزبی، پراکنده از نظر تعلقهای سیاسی، سختگیر از نظر باورهای مذهبی و متفاوت از نظر علایق اقتصادی داشتید و یک ویدیوی طنزآمیز برای آنها ارسال میکردید، همه آنها بر یک دیدگاه مشترک توافق نمیکردند.
به همین دلیل میگویم که با گذشت زمان و از طریق تجربیات رسانهای متنوع، کشف کردهام که اکثریت افرادی که در اطراف من هستند، از جمله همکاران، خانواده و دوستان، هر یک همان موضوع یا «محتوای ویدیو» را بر اساس منظره شخصی خود تفسیر میکنند، حتی اگر با منافع شخصیشان همخوان نباشد؛ دقیقاً همانگونه که ما یک لیوان آب را نیمی پر میبینیم، در حالی که دیگران آن را نیمی خالی میبینند. نتیجه نهایی به محیطی بستگی دارد که هر بیننده ویدیو یا ناظر به لیوان آب در آن زیسته و از زاویه دید خود به آن نگریسته است.
هر یک از این افراد، یک ایستگاه تلویزیونی خبری خاص را انتخاب میکند تا ساعتها مقابل آن میخکوب بماند، صرفاً به این دلیل که با آرای سیاسی، نظامی یا اجتماعیشان همسو است؛ به حدی که تمایلی به شنیدن هرگونه دیدگاه متفاوت با آنچه به آن باور دارد یا به آن گرایش نشان میدهد، ندارد. و نکته حیرتانگیزتر آن است که این دسته از مردم وقتی دیگرانی را مییابند که با آنها در نظر یا تحلیل همنظر باشند و دیگران را نقد کنند، از نظر روانی احساس آرامش میکنند.
