در دروازه... «حسابداران» به جای شاعران
در مرحله گروهی، تیمها میتوانند با ظرافت و ابیات زیبا بازی کنند؛ پاسهای پاشنهای، دریبلهای نمایشی، هجومهای پرشور و ریسکهای محاسبهشده و نشده را میبینیم. همیشه فرصتی برای جبران وجود دارد و شکست امروز ممکن است به صعود فردا تبدیل شود؛ بنابراین حیطه شجاعت گسترده است و بازیکن همواره آماده ریسک کردن برای لحظهای است که تماشاگران آن را بیشتر از کتابهای آماری به خاطر میسپارند. اما با نزدیک شدن به جام و تصویر آن در ذهنها، همه این موارد محو میشوند. در مرحله حذفی، فوتبال نوشتن شعر را متوقف کرده و به زبان حسابداران سخن میگوید. هر پاس هزینهای دارد، هر ریسکی نیاز به تأیید دارد و هر قدم به جلو با یک پرسش مواجه میشود: «اگر توپ را از دست بدهیم چه؟»
در اینجا، مربی دیگر فیلسوف یا شاعری نیست که به دنبال زیباترین جملات تاکتیکی بگردد، بلکه جراحی است که وارد اتاق عمل میشود. مهم نیست که عمل بدون جای زخم و زیبا باشد؛ مهم این است که بیمار زنده بیرون آید. هدف دیگر خیره کردن تماشاگران نیست، بلکه زنده نگه داشتن رویاست. به همین دلیل، بازیهای مرحله حذفی رمانتیکتر نیستند و پرتنشترند. فضاها تنگتر میشوند، لبخندها محو میشوند و بازیکنی که در مرحله گروهی از سه حریف دریبل میزد، اکنون تنها به پاس دادن توپ به نزدیکترین همتیمی خود اکتفا میکند. این به این دلیل نیست که استعدادش را از دست داده، بلکه به این دلیل که هزینه اشتباه بزرگتر از پاداش خلاقیت است.
شاید زیباترین پارادوکس این باشد که مراحل پایانی اغلب نورها را از صاحبان قلم میدزدند و به صاحبان چکش میبخشند. میلیونها نفر ممکن است منتظر لمس جادویی لیونل مسی، شتاب ناگهانی لامین یامال یا دریبل شگفتانگیز مایکل اولیسیه باشند، اما همانطور که گفتیم، مرحله حذفی و بهویژه نیمهنهایی، چندان به نامها یا زیبایی لحظهها اهمیت نمیدهد. در این مرحله، آن درخششهایی که استادیومها را در دورهای اولیه شعلهور کرده بودند، ممکن است ناپدید شوند؛ نه به این دلیل که صاحبانشان جاذبه خود را از دست دادهاند، بلکه به این دلیل که وظیفه اصلی آنها اکنون جلوگیری از ارتکاب اشتباه است.
در مقابل، قهرمان ممکن است از جایی ظاهر شود که کسی انتظارش را ندارد. میکل میرینو، جایگزین اسپانیایی، نیازی به دریبل یا نمایش مهارت نداشت؛ او فقط نیاز داشت در مکان مناسب حضور یابد تا در مرحله یکهشتم نهایی مقابل پرتغال گل پیروزی را به ثمر برساند، سپس همان صحنه را در مرحله یکچهارم نهایی مقابل بلژیک تکرار کند و اسپانیا را به نیمهنهایی هدایت کند. پیش از آن، کریستین رومرو، مدافع آرژانتینی، بود که گلزنی و راه بازگشت به نتیجه را مقابل مصر آغاز کرد. صحنهای که خلاصه میکند چگونه مراحل سرنوشتساز به صحنهای برای قهرمانان غیرمنتظره تبدیل میشوند. اینجا فوتبال امتیاز اضافی برای زیبایی دریبلها نمیدهد و نمیپرسد چه کسی سرگرمکنندهتر بود، بلکه میپرسد چه کسی در لحظه سرنوشتساز، قاطع بود.
به همین دلیل، بسیاری از هواداران پس از نیمهنهایی میگویند: «بازی زیبا نبود.» شاید از زاویه سرگرمی حق با آنها باشد، اما فراموش میکنند که قهرمانی در این مرحله دیگر مسابقه زیبایی نیست، بلکه آزمون اعصاب است. تیمهایی که به اینجا رسیدهاند دیگر برای اثبات برتری خود بازی نمیکنند، بلکه برای اثبات آرامش خود وقتی پاها میلرزند، بازی میکنند. مسیر به مراحل بالاتر و سپس فینال همیشه توسط باهوشترین پاها هموار نمیشود، بلکه توسط آرامترین ذهنها هموار میشود. هرچه به جام نزدیکتر میشوید، فوتبال رمانتیکتر نیست و بیشتر شبیه به یک عمل جراحی دقیق میشود که در آن جایی برای دستی که میلرزد، تصمیمی دیر هنگام یا اشتباهی که ممکن است زندگی رویایی را که یک ملت چهار سال منتظر آن بوده، پایان دهد، وجود ندارد.
جامهای جهانی به خاطر نمیسپارند چه کسی بیشتر دریبل زد، بلکه به خاطر میسپارند چه کسی کمتر اشتباه کرد. در مترهای پایانی، جام را زیباترین بازیکن مسابقات بالا نمیبرد، بلکه تیمی که کمترین تعداد اشتباه را مرتکب شده است، جام را برمیدارد.
