میزانهای قدرت و مشروعیت خون در اخلاق پرتگاه
ضمیر انسانی امروز با یک بنبست اخلاقی و سیاسی بیسابقه روبروست؛ شعارهای درخشان دموکراسی و حقوق بشر در برابر واقعیت خونین خاورمیانه محو میشوند. در سایه تصاویر هولناکی که از غزه، کرانه باختری، لبنان، سودان و سوریه پیش از آزادی منتشر میشود، پرسشهای فوریای مطرح میگردد که به دنبال پاسخهای منطقی هستند، اما در پیچوخمهای «عدالت نابینا» و دوگانگی معیارهای بینالمللی گم شدهاند.
وقتی سیاستمداران – و در رأس آنها بنیامین نتانیاهو – آنچه را «مبارزه با تروریسم» برای محافظت از مردم خود مینامند به کار میگیرند، جهان با یک معادله وارونه روبرو میشود: آیا ممکن است بازدارندگی از طریق نسلکشی ساکنان بومی سرزمین محقق شود؟ آیا حفظ امنیت یک جبهه خاص، کشتن صدها برابر بیشتر از غیرنظامیان بیدستوپا، از جمله زنان، کودکان، سالمندان و جوانان غیرمسلح را توجیه میکند؟ ما در اینجا نه تنها شاهد یک جنگ هستیم، بلکه شاهد «هولوکاست امنیت» هستیم که در آن بقا از طریق نابودی دیگری مشروعیت مییابد و این امر از طریق ویرانی سنگ و انسان صورت میگیرد. و اگرچه اقدام علیه اسرائیل وحشتناک است، چرا وحشتناکی با چیزی بدتر و ویرانگرتر پاسخ داده میشود؟
پاسخ به این معماها در حقوق بینالملل نهفته نیست، بلکه در «واقعیت قدرت» است؛ زیرا نظام جهانی معاصر دیگر بر پایههای عدالت بنا نشده است، بلکه به گونهای طراحی شده تا اطمینان حاصل کند که قدرتهای بزرگ و متحدانشان «حق بازدارندگی مطلق» را در اختیار دارند.
این «ابهام راهبردی» و «بینظمی هنجاری» در پرونده هستهای خود را نشان میدهد؛ اسرائیل از امضای معاهده عدم اشاعه تسلیحات هستهای (NPT) خودداری میکند و زرادخانه خود را در برابر هرگونه بازرسی مصون میدارد، در حالی که از سایر ذینفعان خواسته میشود پایبندی سختگیرانه به بندها داشته باشند. و در اینجا پرسش منطقی ما را میزند: چرا نباید همه چیز آشکار شود یا از پیش از این تسلیحات کشنده برای همه ممنوع گردد؟ و چرا به قدرتمندان آنچه به دیگران اجازه داده نمیشود، حق است؟
این فروپاشی اخلاقی سیستمهایی که ادعای دموکراسی دارند، ما را مستقیماً به «اخلاق پرتگاه» میرساند؛ جایی که واکنش از خود عمل وحشیتر میشود و فریب «دفاع از خود» به استراتژی مجازات جمعی و ویرانی گسترده تبدیل میگردد.
روش فعلی به شدت از مفهوم «دفاع از امنیت» فراتر رفته و وارد حیطه تحمیل حاکمیت از طریق زور بیشازحد و تلاش برای تغییر دموگرافی در زمین میشود. نمونهای زنده و جاری از این سبک تحریفشده که علل نسبت دادهشده را محو میکند، در تجاوز ناپاک به تأسیسات حیاتی و مناطق شهری در کشورهای خلیج فارس دیده میشود که نه تنها نشاندهنده عدم تمایل به صلح نیست، بلکه بازتابدهنده این باور تهران است که جغرافیای خلیج فارس نقطه ضعفی است که از طریق آن میتوان قدرتهای بزرگ را آزار داد، حتی اگر بهای آن سوختن پلهای دیپلماتیک با همسایگانی باشد که همواره صلح و عدم مداخله در امور داخلی آنها را فریاد میزدند.
منطق انسانی و تاریخی همواره تأکید کرده است که خشونت تنها خشونت میزاید و اینکه «بیعدالتی فاحش در توزیع حقوق»، چه در زمین و چه در حق مالکیت ابزارهای بازدارندگی، محرک اصلی و پایدار تداوم درگیری است.
و در نهایت، آخرین سوالی که بر آگاهی خواننده تحمیل میشود این است: آیا سازمانهای بینالمللی، و در رأس آنها سازمان ملل متحد، ابزارهای واقعی برای اعمال «برابری» و اجرای قانون را دارند؟ یا آنها به صرفاً پوششی برای عبور دادن اراده قدرتهای بزرگ و ساخت وحشت در جهانی تبدیل شدهاند که توسط منطق جنگل اداره میشود؟..
