۱۹۵۲.. سراج عائشه بنت حمد العطیه
شبهای سرد زمستانی، شیخه عائشه بنت حمد العتیه، که خداوند او را بیامرزد، در خواب دید که از خیمهای که در آن اقامت داشت خارج میشود و خدمتکارش همراه اوست و در دستش چراغی یا «فنر» (چراغ دستی) به سبک لهجه خلیجیشان است. به محض اینکه آن را در تاریکی شب روشن کرد، خود را در میان باغی سرسبز و وسیع یافت؛ باغی که گفت از زیباترین باغهایی بود که در عمرش دیده است. وقتی از خواب بیدار شد، خوابش را برای خدمتکارش تعریف کرد و از او درباره تعبیرش پرسید. خدمتکارش به او گفت: «ای بانوی من، تو کودکی در شکم داری که آیندهای بزرگ در این کشور خواهد داشت.»
در هفته اول سال ۱۹۵۲، عائشه صاحب نخستین و تنها فرزندش شد و پدرش او را «حمد» نامید. سه روز بعد، مادر از دنیا رفت و زندگی کودک در آغوش مادربزرگش آغاز شد؛ کودکی که با فقدان زودهنگام و داستانی از چراغی که کسی نمیدانست نور آن تا چه افقی خواهد رسید، بزرگ شد. آن کودک بزرگ شد و به هفتمین امیر کشور قطر، صاحبالعالیجاه شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی، بنیانگذار نهضت این میهن عزیز، تبدیل شد.
آقای سعد بن محمد الرمیحی، رئیس هیئت مدیره مرکز قطر برای مطبوعات، این داستان را در جمع حاضران در مراسم «شخصیتهای معاصر» در دوره دوم آن روایت کرد. این روایت تصادفی نبود، زیرا از کسی سر زد که پانزده سال منشی امیر بزرگ برای امور پیگیری بوده است.
اما آنچه در ذهن من ماند، تنها تعبیر خواب نبود، بلکه خود تصویر بود. چراغ در رؤیا درِ کاخی را باز نکرد و تخت پادشاهی را آشکار نساخت، بلکه باغی را روشن کرد. شاید در اینجا معنایی نهفته است که بسیاری از آن غافل بودهاند: شأن آن کودک نه در صندلیای بود که روزی بر آن خواهد نشست، بلکه در زمینی بود که در دوران حکومت او شکوفه خواهد داد.
رؤیاها به تنهایی کشورها را نمیسازند، و رویاپردازیها قانون اساسی نمینویسند، گاز استخراج نمیکنند و دانشگاهها را افتتاح نمیکنند. اما برخی تصاویر معنای خود را تنها پس از آن آشکار میسازند که تاریخ دور شود. وقتی امیر بزرگ در ژوئن ۱۹۹۵ سکان حکومت را در دست گرفت، قطر به کسی نیاز نداشت که تنها آنچه زیر زمین است را ببیند، بلکه به کسی نیاز داشت که تصور کند آنچه روی زمین خواهد شد، چه خواهد بود. ثروت وجود داشت، اما تبدیل آن به تصمیم مستقل، آموزش، نهادهای اجتماعی، کرامت اجتماعی و حضور سیاسی که با اندازه نقشه سنجیده نمیشود، آزمون واقعی بود.
بسیاری اوقات خوانش آن دوره در برجها، گاز و اعداد خلاصه میشود. و اینها همه حقایق هستند، اما حقیقت کامل نیستند. نهضت عمیقتر زمانی رخ داد که احساس شهروند نسبت به دولتش تغییر کرد، زمانی که ثروت وسیلهای برای ارتقای انسان شد نه نمایشی برای غنا، زمانی که فضای آموزش گسترش یافت، مراقبتهای اجتماعی پیشرفت کرد و دولت دارای قانون اساسی دائمی و نهادهایی شد که آن را پس از افراد به جلو میبردند. در اینجا قطر دیگر تنها کشوری نبود که منبع عظیمی داشت، بلکه کشوری شد که میدانست چه میخواهد و جرأت بیان آن را با صدای خود داشت.
اما رهبر تنها در تواناییاش برای ساختن یک دوره آزمایش نمیشود، بلکه در تواناییاش برای حبس نکردن کشور در آن دوره آزمایش میشود؛ کاری که او در ۲۵ ژوئن ۲۰۱۳ انجام داد، زمانی که سکان حکومت را به پسرش صاحبالعالیجاه شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر محترم کشور، سپرد. این حرکتی بود که امیر بزرگ در سخنرانی خود هنگام تحویل قدرت، آن را «منحصر به فرد، بلکه بیسابقه» توصیف کرد، زیرا او در اوج سلامت و حضور ذهن و کشور در اوج صعود، داوطلبانه از قدرت کنارهگیری کرد.
این تصمیم تصادفی نبود، بلکه دیدگاهی بود که سالها پیش از آن آغاز شده بود. در مصاحبهای با روزنامه «فایننشال تایمز» در سال ۲۰۱۰، امیر بزرگ، که خداوند او را بیامرزد، اشاره کرد که بیشتر پروندههای کشور در دست ولیعهدش است و پسرش در سایه و با آرامش کار میکرد. او چیزی را میدید که بسیاری نمیدیدند: اینکه دولتی که بر پایه یک فرد استوار است، گروگان عمر آن فرد باقی میماند و خطرناکترین چیزی که یک پروژه موفق را تهدید میکند، اسیر ماندن آن در چنگال کسی است که آن را آغاز کرده است. بنابراین، سوال این نبود که چه زمانی از قدرت کنارهگیری کند، بلکه این بود که چه زمانی انتقال قدرت تضمینی برای تداوم کشور باشد. این کنارهگیری از تاریخ نبود، بلکه تأکیدی بود بر اینکه آنچه بنا شد، ملک بنیانگذار نبود، بلکه میهنی بود که توانایی ورود به عصری جدید را داشت. سالهای بعد ثابت کردند که آنچه امیر بزرگ بنیان نهاد، رهبری را یافت که با دیدگاه و تصمیمات مستقل خود بر آن استوار شد.
امروز که ما امیر بزرگ را بدرقه میکنیم، قطر نه تنها خاطره امیری را که کشور را هدایت کرد، زنده میکند، بلکه لحظهای را باز مییابد که کشور شروع به دیدن خود به شکلی متفاوت کرد و وجدان میهن به مادری بازگشت که هرگز ندید پسرش بزرگ شود و هرگز زنده نماند تا باغی را ببیند که در خواب دیده بود و اکنون به میهنی شکوفا به دست او تبدیل شده است.
او مردی بود که جاهطلبی را به بخشی از هویت کشور تبدیل کرد، و سپس دانست چه زمانی را برای تحویل دادن پرچم انتخاب کند تا کشور به حیات خود ادامه دهد و آیندهاش به نام یک فرد، هرچند بزرگ، محدود نشود.
به عائشه بنت حمد العتیه گفته شد که فرزندش آیندهای بزرگ در این کشور خواهد داشت. و پس از بیش از هفت دهه، به نظر میرسد که این عبارت از رؤیا تنگتر بود، زیرا آن کودک نه تنها آیندهای بزرگ در قطر داشت، بلکه قطر نیز با او آیندهای بزرگتر داشت. و شاید به همین دلیل بود که او در خواب تخت پادشاهیای را که منتظرش بود ندید، بلکه باغی را دید که منتظر شکوفایی بود.
اینستاگرام: @hamadaltamimiii
